نویسنده: نهضت
فصل دوم: حقوق بشر اسلامی
1.تعریف حقوق بشر در اسلام
حقوق بشر در اسلام به مجموعهای از اصول و قواعدی اطلاق میشود که ریشه در فطرت انسانی و شریعت الهی دارد و برای رشد و تکامل نهایی انسان ضروری است. این حقوق در چارچوب یک نظام معنایی و غایتاندیش شکل میگیرد که دارای منشأ و غایت الهی است (غنوشی، بیتا: 2). به عبارت دیگر، حقوق بشر در اسلام مجموعهای از حقوق ذاتی، الهی و غیرقابل سلب است که خداوند برای همه انسانها به عنوان بخشی از کرامت انسانی و مسئولیتپذیری در قبال خالق و جامعه مقرر کرده است. این حقوق بر پایهی آموزههای قرآن کریم، سنت پیامبر اکرم (صلیالله علیه و سلم)، اجماع علما و قیاس استوار است و در چهارچوب شریعت اسلامی تعریف میشود.
برخلاف نظامهای حقوقی سکولار که حقوق بشر را محصول توافق اجتماعی یا عقلانیت بشری میدانند، اسلام منشأ این حقوق را الهی و مرتبط با جایگاه انسان در نظام آفرینش میداند. در اسلام، حقوق بشر نه تنها به عنوان امتیازات فردی، بلکه به عنوان بخشی از مسئولیتهای انسان در قبال خداوند و جامعه تعریف میشود. این حقوق در راستای تحقق عدالت، صلح و تعالی اجتماعی طراحی شدهاند و هدف نهایی آنها، تقرب به خداوند و تحقق حیات طیبه (زندگی پاک و الهی) است.
حقوق بشر در اسلام با مفهوم توحید گره خورده است. توحید به معنای تسلیم کامل در برابر اراده الهی و عبودیت خالصانه است الغامدی، بیتا: 36). از این منظر، حقوق بشر در اسلام نه تنها مجموعهای از قوانین و مقررات، بلکه بخشی از یک نظام جامع الهی است که هدف آن هدایت انسان به سوی کمال و سعادت ابدی است. این حقوق در چارچوب شریعت اسلامی، که شامل احکام عبادی، اخلاقی و اجتماعی است، تعریف میشود و با اصولی مانند عدالت، برابری و کرامت انسانی همخوانی دارد.
به طور خلاصه، حقوق بشر در اسلام بر پایهی فطرت الهی انسان و آموزههای دینی استوار است و هدف آن، ایجاد جامعهای عادلانه و متوازن است که در آن کرامت همه انسانها محترم شمرده میشود. این حقوق نه تنها به عنوان امتیازات فردی، بلکه به عنوان ابزاری برای تحقق عدالت و صلح در جامعه تعریف میشوند و در راستای تقرب به خداوند و تحقق حیات طیبه عمل میکنند.
حقوق بشر غربی (نقدی بر مبانی و عملکرد)
