نویسنده: نهضت
فصل سوم: انسان در نظام فکری اسلام
- مبانی انسان شناسی
ب. فطرت الهی انسان
ادامه:
نقش هدایتگری فطرت: ویژگی دیگر فطرت، قدرت هدایتدهندگی آن است. اسلام فطرت را نه فقط یک تمایل خام، بلکه به عنوان یک قطبنمای داخلی معرفی میکند که انسان را به سوی خیر و تقوا سوق میدهد. قرآن در این زمینه میفرماید: «وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا» (الشمس: ۷–۸). این آیات نشان میدهند که خداوند به هر انسانی، نفسی را که به خوبی سامان داده است، همراه با توانایی تشخیص خیر و شر آفریده است. این الهام اخلاقی، بخشی از فطرت انسان است و نشاندهنده آن است که انسان به گونهای خاص، از جانب خداوند، قادر به تشخیص و تمیز دادن بین گناه و فرمانبرداری است. این مسئله، اساس مسئولیتپذیری اخلاقی و عقلانی انسان در نظام الهی است.
این سه ویژگی در نظام انسانشناسی اسلامی نشان میدهد که فطرت الهی امری جهانی و فراگیر است. دارای ثبات و پایداری ذاتی میباشد. نقش هدایتگری و راهنمایی باطنی را ایفا میکند. ترکیب این سه ویژگی، تصویر جامعی از فطرت الهی در قرآن کریم ارائه میدهد که مبنای فهم بسیاری از مفاهیم انسانشناختی در اسلام است.
بنابراین، فطرت الهی انسان یکی از مبانی اصلی انسانشناسی اسلامی است که با تکیه بر آن، اسلام انسان را موجودی معرفی میکند که در ذات خود، مستعد هدایت، کمال و قرب از خداوند است. این دیدگاه با تکیه بر آیات قرآنی، روایات معتبر و آراء فلاسفه و عارفان اسلامی، تصویری جامع و عمیق از انسان ارائه میدهد که در آن، انسان نه تنها موجودی مادی است، بلکه موجودی معنوی، کمالپذیر و غایتنماست که رسیدن به قرب خداوند، هدف اصلی وجود اوست. این مسئله، اسلام را از دیگر نظامهای فکری در مقوله انسان و غایت وجودی او متمایز میکند و نشاندهنده عمق و جامعیت دیدگاه اسلام در مورد انسان است.