۵ ـ د اسلامي انسانپېژندنې بنسټیز عناصر
ج ـ د تعادلمحورۍ اصل
په مقابل کې، دین اسلام رهبانیت او د دنیا پرېښودل ردوي. قرآن کریم په سورت حدید کې څرګندوي:
«وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ» (الحدید: ۲۷).
دغه آیت په څرګند ډول څرګندوي چې اسلام له ځانګوښې، انزوا، او د ټولنیزو مسئولیتونو له پرېښودو سره مخالف دی. اسلام غواړي چې مؤمنان په ټولنیزو، اقتصادي، سیاسي او فرهنګي چارو کې فعاله ونډه ولري، خو دا فعالیت باید د الهي لید او اخروي موخې پر بنسټ وي.
د دې تعادل ژوندی او عملي بېلګه د رسول الله ﷺ او د هغه د اصحابو رضوان الله علیهم اجمعین په ژوند کې څرګنده ده. هغوی، سره له دې چې د عبادت، تقوا او معنویت لوړ مقامونه یې درلودل، خو د ټولنې د اقتصادي، اجتماعي او سیاسي چارو په اصلاح او سمون کې هم فعاله برخه لرله. دغه متوازن طرز ژوند د معاصر انسان لپاره غوره او بشپړه الګو ده، هغه انسان چې ډېری وخت د افراط او تفریط تر منځ سرګردانه وي.
په پای کې باید وویل شي چې د دنیا او آخرت تر منځ تعادل په اسلام کې یوازې یو نظري بحث نه دی، بلکې یو عملي او تطبیقي نظام دی. دا تعادل هغه مهال رامنځته کېږي چې انسان دنیا د روحاني تکامل یوه وسیله وبولي، د هغې له نعمتونو څخه په اعتدال او د مشروع حدودو په چوکاټ کې استفاده وکړي، او تل د آخرت هدف په نظر کې ولري. هماغه راز، قرآن کریم په سورت جمعه کې فرمایي:
«فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ» (الجمعة: ۱۰) —
چې په ښکلي ډول د عبادت او اقتصادي هڅو تر منځ یو روحاني توازن بیانوي. دا دی د اسلامي انسانپېژندنې د تعادل حقیقي مفهوم.
په پایله کې، د اسلامي انسانپېژندنې د درېیو اساسي مؤلفو ــ توحید، مسئولیتپذیرۍ او تعادلمحورۍ ــ په ژور تحلیل سره، د انسان د کامل شخصیت یو روښانه انځور تر لاسه کېدای شي. هغه انسان چې د توحید پر محور ولاړ وي، الله تعالی د خپلو افکارو او کړنو مرکز وګرځوي، خپل مسئولیتونه د ځان، ټولنې او چاپېریال په وړاندې وپېژني، او د مادي او معنوي اړتیاوو تر منځ یو حکیمانه توازن وساتي. دا درې عناصر د یو بل سره تړلي دي او یو منسجم فکري نظام جوړوي؛ توحید یې بنسټ، ټولنیز مسئولیت یې عملي تجلي، او تعادل یې د ژوند طرز دی.
قرآن کریم د یو متوازن او متعهد انسان د الګو په وړاندې کولو سره د معاصرې نړۍ د فکري او اخلاقي بحرانونو د حل لاره روښانه کوي. دغه بحرانونه د فطرت له هېرېدو، د ټولنیزو مسئولیتونو له پرېښودو، او د مادي ژوند په افراط او تفریط کې له ډوبېدو څخه سرچینه اخلي.
اسلامي انسانپېژندنه د انسان پر فطري کرامت، عقلاني وړتیا او معنوي ظرفیتونو ټینګار کوي او د بشریت پر وړاندې یو منځنی، متوازن او متکامل مسیر ږدي — داسې مسیر چې هم د انسان د مادي اړتیاوو ځواب وي، او هم د هغه د معنوي غوښتنو د ارضا وسیله شي.
په دې لیدلوري کې، انسان نه د دنیا غلام دی او نه له ټولنې څخه ګوښه، بلکې د خدای تعالی خلیفه دی؛ هغه څوک چې د ځان او نړۍ د سمو پېژندنو له لارې د بندګۍ لار تعقیبوي، دنیا ابادوي او د آخرت د فلاح او سعادت لپاره هڅه کوي.
دا دی د اسلام د انسان حقیقي انځور: یو خدایمحور، متوازن او کرامتلرونکی مخلوق چې د خپلو استعدادونو او الهی مسؤلیتونو په کارونې سره د خلافتاللهي مقام ته رسېدای شي.