لیکوال: محبوبی
دریم فصل: سیکولرېزم
د سیکولرېزم پېژندنه
سیکولرېزم (Secularism) معنا دا ده چې سیاست له دین څخه بېل وګڼل شي؛ یعنې د دین او دولت جلاوالی، او دا عقیده چې د مرجعیت یا واک سرچینه باید له دیني بنسټونو څخه د غیردیني اشخاصو او سازمانونو ته انتقال ومومي. د دې نظریې له مخې، په ټولنیزو چارو کې سیاست اصلي حیثیت لري، نه دین، ځکه دین یوازې د فردي او عبادي اړخونو پورې تړاو لري (آقابخشی او افشاریراد، ۱۳۸۳: ۶۱۱).
د «دنیاګرایي» یا «دنیاوي فکر» اصطلاح هم د سیکولرېزم له مانا سره نږدې ده.
سیکولرېزم یو مکتب دی چې هڅه کوي د انسان د چلند لپاره داسې اصول رامنځته کړي چې پر تجربه او عقلاني پوهه ولاړ وي، نه پر ماوراءالطبیعه یا دیني باورونو. دا مکتب په بنسټیز ډول غواړي چې د انسان حالت یوازې د مادي وسایلو او امکاناتو په مرسته ښه کړي (مریجي، ۱۳۸۲: ۱۵).
له اصطلاحي پلوه، د «سیکولرېزم» کلمه د تاریخ په اوږدو کې بېلابېل مفهومونه خپل کړي دي:
لومړی ځل دا اصطلاح د ویستفالی تړون (۱۶۴۸ ز.) کې د هغو سیمو د کلیسا له ملکیت څخه د وتلو په معنا استعمال شوه. وروسته دا مانا ورو ورو پراخه شوه او داسې مفاهیم یې خپل کړل لکه: د کشیشانو رخصتول، د دین او سیاست بېلول، د دولت برتري پر کلیسا، د دین محدودول، او په پای کې د دین ایستل له ټولنیز ژوند څخه.
په بله وینا، سیکولرېزم هغه تفکر دی چې د دین حضور د بشري ژوند له بېلابېلو اړخونو څخه ردوي. دا هغه تمایل دی چې د دین رول په سیاست، حکومت، علم، عقلانیت، اخلاق او نورو ساحو کې له پامه غورځوي او یا یې په څنډه کې ساتي.
د دې لید له مخې، دین یوازې د افرادو له شخصي چارو سره تړاو لري، نه له ټولنیزو مسایلو. تعلیم او تربیه، اقتصاد، سیاست او نور باید پر علم ولاړ وي، نه پر مذهب.
سیکولرېزم په همدې ځانګړې مانا کې، د لوېدیځ د معاصر تمدن او فرهنګ له ځانګړنو څخه شمېرل کېږي، او د لوېدیځې مدرنیزم (Modernity) له مهمو بنسټونو څخه ګڼل کېږي.