نویسنده: نهضت
فصل سوم: انسان در نظام فکری اسلام
- جمعبندی نهایی فصل سوم
ادامه:
از سوی در منظومه فکری اسلام، انسان موجودی توحیدمحور است که خداوند را محور تمامی اندیشهها و اعمال خود قرار میدهد. این توحیدمحوری صرفاً به عبادات فردی محدود نمیشود، بلکه تمام شئون زندگی از اقتصاد تا سیاست را در بر میگیرد. از سوی دیگر، انسان در اسلام موجودی مسئول و اجتماعی است که بهعنوان خلیفهی خداوند موظف به آبادانی زمین و برقراری عدالت در جامعه میباشد. این مسئولیتپذیری که ریشه در کرامت ذاتی انسان دارد، او را از فردگرایی افراطی غربی متمایز میسازد. اسلام همچنین با ارائه الگویی متعادل، انسان را از افتادن در ورطهی مادیگرایی محض یا رهبانیت افراطی بازمیدارد. آیه «وَابْتَغِ فِیمَا آتَاکَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنسَ نَصِیبَکَ مِنَ الدُّنْیَا» (قصص:۷۷) بهزیبایی این تعادل را ترسیم میکند.
تجلیات عملی این مبانی در زندگی انسان مسلمان بهصورت عبادت گسترده، اخلاق نیکو، تعاملات اجتماعی سازنده و کار و تلاش مقدس ظهور مییابد. عبادت در اسلام مفهومی فراتر از اعمال فردی دارد و تمام فعالیتهای زندگی را در بر میگیرد. اخلاق اسلامی نیز که ریشه در فطرت الهی انسان دارد، بنیان شخصیت انسانی و اساس تعاملات اجتماعی را تشکیل میدهد. کار و تلاش در این نظام فکری، از سطح فعالیتی صرفاً معیشتی به مرتبهای از عبادت ارتقا یافته و رنگ الهی به خود میگیرد.
در مجموع، انسانشناسی اسلامی با ترکیب و تلفیق بدیع عقل سلیم و نقل معتبر، تصویری جامع از انسان ارائه میدهد که هم مبنای نظری معارف دینی است و هم راهنمای عملی برای سعادت بشری محسوب میشود. این نظام فکری که تعادل مناسبی میان ابعاد مادی و معنوی، فردی و اجتماعی انسان برقرار کرده است، میتواند الگویی کارآمد برای پاسخگویی به چالشهای جهان معاصر باشد.