تالیف: سید ابوالحسن ندوی
غزوہ تبوک
رجب سال نهم هجرت
ابتلای کعب بن مالک و رستگاری وی در آن
از میان افرادی که در غزوه تبوک بدون این که مبتلای شک و تردید باشند عقب ماندند، کعب بن مالک و مرارهٔ بن الربيع و هلال بن امیه» بودند. این سه تن از صحابه سابقین اولین بودند، در زمینه تحمل مشکلات برای اسلام سابقه داشتند. مرارة بن الربيع و هلال بن امیه از اصحاب بدر بودند. سابقه تخلف و عقب ماندن نداشتند، آنچه پیش آمد بر مبنای حکمت الهی و به خاطر تزکیه نفس آنها و تربیت مسلمانان بود. البته عامل ظاهری عقب ماندن این بزرگواران، همان امروز و فردا کردن و ضعف اراده و اعتماد بیش از حد به وسایل و ابزار و عدم جدیت بود، و اینها همان خصلت هایی هستند که عامل عقب ماندگی بسیاری از مردم گشته اند، در صورتی که در وصف ایمان و محبت خدا و رسول از بقیه دست کم نبوده اند.
کعب بن مالک» که سومین فرد این گروه بود، ماجرای خود را چنین تعریف می کند:
«من هر روز تلاش میکردم که خود را آماده کنم این طرف و آن طرف می گشتم و کاری از پیش نمی بردم در دلم میگفتم مشکلی نیست، من هر وقت بخواهم می توانم آماده شوم، در همین پندارها بودم تا این که وقت حرکت فرا رسید، رسول گرامی-صلی الله علیه و سلم-
باتفاق مسلمانان رهسپار شدند و من هنوز هیچ آمادگی نداشتم، با خود گفتم یک یا دو روز بعد آماده می شوم و به آنها می پیوندم. روز بعد و روز بعد از آن هم این طرف و آن طرف می گشتم ولی کاری از پیش نبردم در همین لیت و لعل بسر می بردم که سپاه اسلام از مدینه فاصله گرفت. تصمیم گرفتم که حرکت کنم و خود را به آنها برسانم و کاش که این کار را میکردم، ولی باز هم موفق نشدم.» خداوند متعال ایمان این سه نفر و مقدار محبت آنها را با رسول الله -صلی الله علیه و سلم- و وفاداری شان را نسبت به اسلام مورد امتحان قرار داد که چقدر اینها در حالت خوشی و یا مشکلات در صورت احترام یا خشونت مردم و توجه و التفات رسول اکرم -صلی الله علیه و سلم- و یا اعراض آن حضرت بر دین اسلام استقامت می کنند. به راستی این امتحانی بود که نظیر آن در تاریخ جوامعی که اساس آن بر ایمان و عقیده و محبت و عاطفه است، کمتر دیده میشود.