نویسنده: احمدی هروی
بخش پانزدهم
انسان مالک نفس خود نیست
در مبحث قبلی گفته شد که انسان دارای حق انتخاب همراه با پاسخگویی و مسئولیت است و میتواند مسیرش را برگزیند. در این بخش نظری میاندازیم به “مالکیت نفس انسان”. اصولا انسان مالک نفس خود نیست، ولی ارادۀ انجام کار و انتخاب نوع مسیر را دارد، نکتۀ مهم در اینجا این است که این رویکرد همراه با مسئولیت به وی تفویض گردیده است. حق انتخاب همراه با مسئولیت بدین معنی نیست که انسان مالک نفس خود است و هر طوری که بخواهد از این نعمات که الله متعال به وی عطاء کرده است، استفاده نماید و یا در هر مسیری که تمایل داشته باشد قدم گذارد. یکی از صریح ترین آیاتی که در این زمینه نازل شده است، آیه ۵۶ سوره هود است: «إِنِّي تَوَكَّلْتُعَلَى اللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُم ۚ مَّا مِن دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا ۚ إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ». (من بر خدا توکل کردهام، که پروردگار من و پروردگار شماست. هیچ جنبندهای نیست مگر اینکه او زمام اختیارش را در دست دارد، بدانید که قدرت خدای من در حق و عدل جاری می گردد).
همچنین بر اساس آیه ۱۱۶ سورۀ مومنون، الله متعال، مالک مطلق عالم هستی، به شمول انسان است: «فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ ۖ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ». (پس بلندمرتبه است خداوند متعال، آن فرمانروای برحق؛ هیچ معبودی جز او نیست؛ او پروردگار عرش بزرگوار است). همچنین در سورۀ مبارکۀ آل عمران، آیۀ ۱۸۹ می خوانیم: «وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» ( و فرمانروایی آسمانها و زمین از آنِ خداست، و خداوند بر هر چیزی تواناست).
شمۀ سخن این که، الله متعال جهت تأمین تمام نیازهای بندگانش، برنامۀ جامعی را توسط پیامبرانش، به انسان ها ابلاغ نموده است که با تطبیق درست آن، سعادت دنیوی و اخروی شان تضمین میگردد.