نویسنده: نهضت
فصل اول: کلیات و مبانی مفهومی جاهلیت
جاهلیت قدیم و ویژگیهای آن
أ. ویژگیهای اعتقادی «ادامه»
همچنین روشهای مختلف فالگیری و طالعبینی نیز در جامعه جاهلی رواج کامل داشت. از جمله این روشها میتوان به استقسام بالأزلام (تیرهای بختآزمایی)، تفسیر حرکات پرندگان و کهانت و غیبگویی اشاره کرد. این باورهای خرافی تأثیر عمیق بر زندگی روزمره مردم داشت و آنها را از تفکر منطقی بازمیداشت. از سوی دیگر، جامعه جاهلی به جهت تحریفات صورت گرفته ادیان پیشین به زندگی پس از مرگ اعتقاد محکمی نداشت، همانگونه که قرآن کریم در سوره جاثیه به این موضوع اشاره میفرماید: «وَقالُوا ما هِیَ إِلا حَیاتُنَا الدُّنیا نَموتُ وَ نَحیا وَ ما یُهلِکُنا إِلَّا الدَّهرُ» (جاثیه: 23). که نشان میدهد بسیاری از مردم آن دوران، زندگی را منحصر به دنیا میدانستند و به قیامت و حساب و کتاب آخرت اعتقادی نداشتند.
این اعتقادات نادرست و انحرافی تأثیر ژرف و عمیق بر زندگی اجتماعی مردم داشت و موجب ایجاد ترس و وهم در جامعه، ترویج جهل و نادانی، بازداشتن مردم از تفکر منطقی و ایجاد اختلاف و تفرقه بین قبایل میشد. اسلام محمدی با تأکید بر توحید محض و انکار هرگونه واسطهگری در عبادت، این ساختار را کاملا منقرض کرد؛ بهعنوان مثال، در فتح مکه، پیامبر اکرم (صلی الله علیه وسلم) با تخریب تمام بتهای کعبه و خواندن آیه «جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ» (بنیاسرائیل: ۸۱)، نه تنها پایههای شرک را نابود کرد، بلکه کعبه را به مرکز عبادت یکتاپرستی تبدیل نمود. این تحول، نه تنها یک تغییر دینی، بلکه یک انقلاب اجتماعی و فرهنگی بود که جامعه عربستان را از انحطاط به سوی عدالت و توحید رهنمون ساخت.