نویسنده: نویدآقا (صاحب زاده)
یازدهم سپتمبر سال ۲۰۰۱، روزی بود که سیاست تکقطبی جهان را به چندقطبی تبدیل کرد. در آن روز، چهار طیاره مسافربری در ایالات متحده ربوده شد. دو طیاره به برجهای مرکز تجارت جهانی در نیویورک برخورد کردند، یک طیاره به ساختمان پنتاگون اصابت کرد و طیاره چهارم در ایالت پنسیلوانیا سقوط کرد. این حملات که به شبکه القاعده نسبت داده شد، حملات ویرانگر بودند و تأثیر عمیق بر سیاست امنیتی و خارجی آمریکا گذاشتند و معادلات سیاسی جهان را دگرگون ساختند.
ایالات متحده در واکنش به این حادثه، «جنگ علیه تروریزم» را آغاز کرد و افغانستان نخستین میدان اصلی این جنگ شد. در اکتوبر ۲۰۰۱، نیروهای آمریکایی و متحدانش وارد افغانستان شدند و حکومت امارت اسلامی افغانستان را مورد حملات هوایی سنگین قرار دادند. اما آنچه در ابتدا یک عملیات نظامی علیه القاعده و امارت اسلامی افغانستان بود، بهتدریج به حضور نظامی و سیاسی گسترده و جنگ نزدیک به دو دهه تبدیل شد.
در این مدت، آمریکا و متحدانش تلاش کردند ساختار سیاسی جدیدی ایجاد کنند، نهادهای دولتی و نیروهای امنیتی را زیر نام افغانستان تقویت نمایند و زمینه ثبات بلندمدت را فراهم سازند. اما در مقابل، امارت اسلامی افغانستان مقاومت مسلحانه خود را ادامه دادند و این مقاومت به یکی از عوامل اصلی تداوم جنگ تبدیل شد. امارت اسلامی این مبارزه را جهاد مقدس و مقاومت در برابر حضور نیروهای اشغالگر خارجی میدانستند، در حالی که آمریکا و متحدانش آن را بخش از مبارزه گستردهتر علیه تروریزم و شورش مسلحانه تلقی میکردند.
با گذشت سالها، روشن شد که برتری نظامی و تکنولوژیک آمریکا بهتنهایی برای پایان دادن به جنگ و ایجاد یک نظم سیاسی پایدار کافی نیست. سرانجام، آمریکا مذاکرات را با آن ملت که برای دفاع از جغرافیا و ناموس ملی خود سلاح به دوش گرفته بودند و از سوی آنان «تروریزم» خطاب میشدند، آغاز کرد و به توافق دوحه در سال ۲۰۲۰ انجامید و روند خروج نیروهای اشغالگر خارجی آغاز شد.
در سال ۲۰۲۱، امارت اسلامی افغانستان در مدت کوتاهی بخش بزرگی از جغرافیای افغانستان را در اختیار گرفتند و در ۱۵ آگست همین سال وارد کابل شدند. حکومت جمهوری فروپاشید و در ۳۰ آگست همان سال، آخرین نیروهای آمریکایی افغانستان را ترک کردند. این خروج از سوی امارت اسلامی افغانستان و مردم شریف و نجیب این کشور، نتیجه مقاومت و جهاد طولانی و پایان اشغال نظامی خارجی دانسته شد و در سطح بینالمللی نیز بهعنوان یک شکست مهم در استراتیژیک بیستساله آمریکا برای ایجاد یک نظام سیاسی و امنیتی در افغانستان مورد بحث و توجه قرار گرفت.
از ۱۱ سپتمبر ۲۰۰۱ تا ۳۰ آگست ۲۰۲۱، افغانستان شاهد دو دهه جنگ، مقاومت، تحولات سیاسی و رقابت قدرتهای منطقهای و جهانی بود. دورهای که در نهایت نشان داد حتی یک ابرقدرت با تواناییهای گسترده نظامی نیز نمیتواند تنها از طریق قدرت نظامی، آینده یک کشور را برای مدت طولانی تعیین کند.
آمریکا آمد و آمریکا رفت، اما ۱۱ سپتمبر و دو دهه پس از آن، همچنان یکی از مهمترین فصلهای تاریخ معاصر جهان و افغانستان باقی مانده است. جنگی را که آمریکاییها آغاز کردند، پایانش به شکست بزرگ جهانیشان مبدل شد.