تألیف: دوکتور عبدالباقی حقانی
فصل اول: خلافت و سیاست اسلامی
فقه و سیاست
سیاست در اصطلاح فقهاء:
سیاست در اصطلاح فقها عبارت از احکام خاص است و برای آنکه این نوع سیاست از گونههای دیگر فرق شود با کلمهی “الشرعيه ” ذکر میشود یعنى (السياسة الشرعية)، بنابرین مراد به سیاست شرعی در نزد فقها احکام و قواعدی است که ضمنا به مقاصد پنجگانهی شریعت اسلامی و تدبیر امور رعیت ارتباط دارد.
علامه ابن نجیم مصری حنفی رحمه الله مینویسد:
السياسة: القانون الموضوع لرعاية الآداب والمصالح، وانتظام الأموال ). (بحر الرائق ج5 ص76) سیاست قانونی است که بخاطر حفظ آداب مصالح و انتظام مالها وضع گردیده است. از ظاهر تعريف ابن نجيم رحمه الله دانسته میشود که سیاست از نظر وی عبارت از مناهج و قواعد وضع شده است، فرق نمیکند که این قواعد بر اساس تشریع الهی (کتب آسمانی) باشد یا به تشریع وضعی که خردمندان و سیاست دانان کشورها بخاطر تحقق مصالح اجتماعی اقتصادی و غیره وضع نموده باشند.
علامه أبن عابدین شامی رحمه الله میگوید:
استصلاح الخلق بأرشادهم إلى الطريق المنجي في الدنيا والآخرة.
سیاست عبارت از این است که مردم به راهی رهنمایی شوند که آن راه سبب نجات ایشان در دنیا و آخرت گردد.
علامه ابن عابدین شامی همچنین مینویسد:
هذا التعريف للسياسة العامة الصادقة على جميع ما شرعه الله تعالى لعباده من الأحكام الشرعية . (رد المحتارج ج 3 ص 162) این است تعریف سیاست عامه راستین در رابطه به آنچه که الله تعالی بر بندگان خود مشروع ساخته که عبارت از احکام شرعیه میباشد.
به ادامه میگوید:
إن السياسة: فعل شيء من الحاكم لمصلحة يراها وإن لم يرد بذلك الفعل دليل جزئي. همچنان سیاست عبارت از هر عملکرد حاکم است که به هدف مصلحت عموم انجام میدهد، هر چند که در رابطه به عملکرد وی در شریعت اسلامی دلیل جزئی هم وجود نداشته باشد.