نویسنده: نهضت
فصل اول: کلیات و مبانی مفهومی جاهلیت
جاهلیت مدرن
ه. چارچوب نظری جاهلیت مدرن«ادامه»
۳. عقلانیت ابزاری
عقلانیت ابزاری به سومین رکن جاهلیت مدرن تبدیل شده است. در این چارچوب، عقل به عنوان ابزاری برای تسلط بر طبیعت و دستیابی به اهداف مادی در نظر گرفته می‌شود، بدون آنکه به ابعاد معنوی و ارزش‌های اخلاقی توجه کافی داشته باشد. این نوع عقلانیت که با جریان پوزیتیویسم و علم‌گرایی افراطی تقویت شده است، به آنچه با ابزار حس قابل مشاهده باشد، اعتماد می‌کند و هرچه خارج از این چارچوب باشد را نفی می‌کند.
در جوامع مدرن، این نوع عقلانیت به سیطره تکنولوژی و نظام‌های اداری پیچیده انجامیده که در خدمت اهداف مادی و سلطه‌جویانه قرار گرفته‌اند. در حالی که در نظام اسلامی، عقل مدنی مبتنی بر ایمان و باورهای دینی است و دو ویژگی اصلی دارد: اولاً امکان عمومی شدن در کل جامعه را دارد و ثانیاً مستقل از وحی نیست. در واقع در حوزه نظام اسلامی ما مکلف به انجام وظیفه‌ایم و نه ضامن نتیجه ظاهری. که این امر نشان‌دهنده نفی استقلالیت عقل به تنهایی در نظام فکری اسلام است.
این سه چارچوب نظری در کنار هم، اساس جاهلیت مدرن را تشکیل می‌دهند که با استفاده از ابزارهای علمی و تبلیغاتی پیشرفته، مجهزتر از جاهلیت قدیم عمل می‌کند. درک این مبانی نظری برای مقابله هوشیارانه با جاهلیت مدرن و حرکت به سوی نظام اسلامی و حاکمیت الهی ضروری است.