لیکوال: نهضت
لومړی فصل: د جاهلیت د مفهومي بنسټونو او کلیاتو په اړه
عصري جاهلیت
هـ. د عصري جاهلیت نظري چوکاټ (دوام)
۳. ابزاري عقلانیت
ابزاري عقلانیت د عصري جاهلیت پر درېیم رکن بدل شوی دی. په دې چوکاټ کې عقل د طبیعت د تسلط او مادي موخو ته د رسېدو لپاره د یوې وسیلې په توګه ګڼل کېږي، پرته له دې چې معنوي اړخونو او اخلاقي ارزښتونو ته کافي پاملرنه وشي. دا ډول عقلانیت، چې د پوزیتیویزم او افراطي علمپالنې له بهیر سره پیاوړی شوی، پر هغو شیانو باور کوي چې د حسي وسایلو په وسیله د لیدلو او درک کولو وړ وي، او هر هغه څه ردوي چې له دې چوکاټ څخه بهر وي.
په عصري ټولنو کې دغه ډول عقلانیت د ټکنالوژۍ او پېچلو اداري نظامونو د واکمنۍ لامل شوی، چې د مادي موخو او سلطهغوښتونکو اهدافو په خدمت کې کارول کېږي. په داسې حال کې چې په اسلامي نظام کې مدني عقل پر ایمان او دیني باورونو ولاړ دی او دوه اساسي ځانګړنې لري: لومړی، دا وړتیا لري چې په ټوله ټولنه کې عام شي؛ او دویم، له وحیې څخه خپلواک نه دی. په حقیقت کې، د اسلامي نظام په چوکاټ کې موږ د خپلې دندې او مکلفیت د ترسره کولو مسؤول یو، نه دا چې د ظاهري پایلې د ترلاسه کولو تضمین وکړو. دا موضوع په اسلامي فکري نظام کې یوازې د عقل د خپلواکۍ د نه منلو څرګندونه کوي.
دا درې نظري چوکاټونه په ګډه د عصري جاهلیت بنسټ جوړوي، چې د پرمختللو علمي او تبلیغاتي وسایلو په کارولو سره تر پخواني جاهلیت هم په ډېرو پرمختللو وسایلو سمبال عمل کوي. د دغو نظري بنسټونو درک کول، د عصري جاهلیت پر وړاندې د هوښیارانه مبارزې او د اسلامي نظام او الهي حاکمیت پر لور د حرکت لپاره اړین دي.