برگرفته از کتاب: فقه خانواده (وهبه زحیلی)
ترتیب کنند: نورالحق خادمی
موضوع: انواع حقوق و مسئوليتها
حقوق فرزندان
16- آموزش مفيد
علوم بر دو گونهاند: علوم مفيد و علوم مضر. علوم مفيد فايده و خوبي آن بر دوام خواهد بود و علوم مضر نيز شر و زيانش ماندگار است. پدر، مادر، سرپرست و مربي کودکان مسئوليت دارند که بهترين دانشهاي نظري، عملي و حرفههاي شايسته را به پسران و دختران بياموزند.
آموزشهايي که در شريعت اسلام مردان به آموختن آنها فراخوانده شده است، در سه زمينه: آموزش قرآن، آموزش نماز و عبادت و آموزش علوم ورزشي و نظامي است.
در مورد آموزش قرائت، ترتيل و حفظ قرآن در حد توانايي، واجبي اساسي است؛ زيرا قرآن چراغ پرفروغي است که تاريکيهاي جهالت را روشن مينمايد و راه صحيح را به انسانها مينماياند و زمينه سربلندي و سلامت و سعادت در دنيا و آخرت را فراهم مينمايد. خداوند متعال ميفرمايد:
{ … قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيرًا مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ ôاتخب يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلَامِ وَيُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَيَهْدِيهِمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ } … (المائده / 15-16)
“… از سوي خداوند کتاب روشنگري به نزد شما آمده است * خداوند به وسيله آن کساني را که در جستجوي رضايت او هستند به راههاي پرامن و امان هدايت ميکند و با مشيت و فرمان خود آنان را از تاريکيهاي (کفر و شرک و جهل) بيرون ميآورد و به سوي نور (ايمان و يکتاپرستي و آگاهي) ميبرد و به راه درست هدايتشان مينمايد”.
همچنين رسول خدا صلیالله علیه و سلم فرمودهاند:
“بهترين شما آنهايي هستند که قرآن را ياد بگيرند و آن را به ديگران ياد بدهند”.
و فرمودهاند:
“فرزندان را خود براي برخورداري از سه خصلت محبت پيامبر و خانوادهاش و قرائت قرآن، تربيت کنيد؛ زيرا حاملان (رسالت) قرآن همراه با پيامبران و برگزيدگان در روزي که به جز سايه رحمت خداوند سايه ديگري نيست، مورد حمايت خداوند قرار خواهند گرفت”.
و در مورد آموزش نماز و عبادتهاي ديگر بايد گفت که اين کار مسئوليتي عملي و ضروري براي عادت دادن کودکان به انجام دادن واجبات ديني است تا به مرور زمان آن عبادتها جزو اعمال و مسئوليتهاي روزانه آنان دربيايد و اقدام به آموزش قرآن و عبادت جزو مسئوليتهاي اساسي والدين است تا با بهرهمندي از نور قرآن و نور عبادت در تاريکيهاي جهالت و رذالت گرفتار نشوند و در سلامت و امنيت زندگي خود را به سر ببرند. خداوند متعال فرمودهاند:
{ وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا } … (طه / 132)
“خانوادهات را به اقامه نماز فرمان بده و خود نيز به آن ثابت قدم باش”.
از سن هفت تا ده سالگي کودکان را به نماز و عبادت بايد عادت داد؛ زيرا رسول خدا صلیالله علیه و سلم فرموده اند:
“هنگامي که فرزندان شما هفت سالشان شد، آنها را به خواندن نماز دستور بدهيد و در ده سالگي اگر حاضر به خواندن نماز نشدند آنها را تنبيه بدني نماييد و بستر آنها را از هم جدا کنيد”.
اين حديث بيانگر واجب بودن دستور به نماز خواندن کودکان در هفت سالگي و تنبيه بدني آنها و جدا نمودن بسترشان در ده سالگي است.
سفارش و تأکيد بر نماز خواندن کودکان در راستاي خير و مصلحت آنهاست و تنبيه بدني سبک به خاطر الفت با عبادت و جدا نمودن بستر آنها در ده سالگي در جهت ايجاد مصونيت اخلاقي آنهاست. اين مسئوليت از قبيل سد ذرايع علاج واقعه را قبل از وقوع نمودن است و الا کودکان در آن سن و سال مکلف نيستند؛ زيرا رسول خدا صلیالله علیه و سلم فرموده اند:
“از سه کس تکليف برداشته شده است: به خواب رفته تا زماني که بيدار ميشود و کودک تا زماني که به سن بلوغ ميرسد و ديوانه تا وقتي که بهبود مييابد”
اما در ارتباط با آموزشهاي رزمي و ورزشي ـ با توجه به شرايط صدر اسلام ـ رسول خدا صلیالله علیه و سلم مسلمانان را به آموزش تيراندازي، شنا و اسبسواري ترغيب ميفرمود: زيرا اينجنبه سازنده را در نوجوانان شکوفا نموده و اوقات فراغتشان را پر مينمايند و آنها را با مقدمات فنون جنگي آشنا ميسازند. دلايل زيادي براي مشروعيت و ترغيب به اين ورزش وجود دارد که تنها به چند حديث اکتفا ميشود.
عقبه بن عامر ميگويد: از رسول خدا صلیالله علیه و سلم شنيدم که در مورد اين آيه:
{ وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ } … (انفال / 60)
“هرچه را که در توان داريد براي رويارويي با آنها فراهم نماييد”.
ميفرمود: “بدانيد که قوت و نيرو در تيراندازي است، تيراندازي و باز هم تيراندازي”. زيرا آمادگي براي جهاد يک واجب است. “هرچيز که بدون آن واجبي عملي نشود، خود آن نيز واجب ميگردد”.
همچنين از عقبه روايت شده که رسول خدا صلیالله علیه و سلم فرموده است.
“به خاطر همين تير خداوند سه نفر را به بهشت ميبرد، سازنده آن قصد خير و خدمت را داشته باشد، کسي که آن را در اختيار سربازان راه خدا قرار ميدهد و سربازي که آن تير را مياندازد”.
و فرمودند:
“هم تيراندازي را فرا بگيريد و هم سوارکاري را اما تيراندازي از سوارکاري ضرورت بيشتر است”.
و در ادامه فرمودند:
“هر چيزي که انسان را از ياد خدا دور نمايد باطل است، مگر سه چيز: تيري که شليک ميشود، اسبي که آموزش داده ميشود و شوخي و سرگرمي با خانواده، زيرا هر سه آنها کاري درست و پسنديدهاند”.
اصحاب رسول خدا صلیالله علیه و سلم در مورد عملي نمودن اين توصيههاي رسول خدا صلیالله علیه و سلم بسيار جدي بودند؛ زيرا آمادگي لازم را براي جهاد در آنها به وجود ميآوردند. حضرت عمر – رضي الله عنه – ضمن نامههاي خطاب به همه مسلمانان فرمودند: “به فرزندان خود تيراندازي و اسبسواري و شنا را بياموزيد”. ترديدي نيست که اهمال تربيت جهادي در راه خداوند و آمادگي لازم براي آن، زمينه را براي ذلت و خواري و عقبماندگي مسلمانان فراهم مينمايد.
نشر روزانه, [24/09/1403 11:52 ق.ظ]رابطه اسلام و خانواده
