افغانستان در چنگال کمونیسم

نویسنده: عبدالمنان محبوبی
فصل سوم: اوضاع افغانستان در عصر کمونیسم
وضعیت اقتصادی و اجتماعی
دوره‌ی تره‌کی و امین (7 ثور 1357-6جدی1358)
لغو گروداری و سود و سلم
پس از اینکه فرمان فوق صادر شد، مدتي بعد رسانه‌هاي دولتی چنین پخش کردند: که 11 الي 12 میليون دهقان از زیر بار سنگين سود خواران بزرگ، زمين‌داران و نظام عنعنوي و کهنه فيوداليزم نجات پیداکردن. تاریخ و تجربه ثابت کرده است که بدون اصلاحات و تحولات اساسي در ساختار اقتصادي و اجتماعي جامعه، در پروسه رشد و انکشاف ريشه‌اي، شکستن ساختار سنتي غالب در جامعه یک خواب و خیالی بیش نخواهد بود. از گذشته‌های دور تا دوران وقوع کودتای ثور 1357، نظام مختلط عرفي و سنتي متکي بر رسومات و عنعنات بسيار متنوع پیش از سرمايه‌داري در افغانستان مسلط بود. رسومات و قراردادهاي اقتصادي و اجتماعي در زمینه‌ی معاملات، دادوستد، گروداري، مضاربت، کشتمندي، برزگری، قرض‌داري و وام‌دهي، شراکت‌ها، سود و سلم، اسناد تغيير و انتقال مالکيت‌ها و… بيشتر بر مبناي عرف جاري، شريعت اسلامي و مناسبات اعتباري در اين نظام عرفي و سنتي تحقق مي‌يافت. تا آن روزگار سيستم بانکي، مالي و نهادهاي جديد در جامعه‌ی روستايي چندان راه نیافته بود. در چنین وضعیتی، دولت کمونیستی تره‌کی بدون درنظرداشت شرایط زمانی و مکانی، با صدور فرمان‌هایی به اصلاحات ارضی و بی‌اعتبار خواندن رسوم و عنعنات حاکم در جامعه دست زد. با این اقدام در عرصه‌ی اقتصادی هرج‌ومرج ایجاد نموده، نظام دهقانی را به بحران مواجه کرد و به جریان معاملات، اعتبارات، مالکیت‌ها، کاروکاسبی و وضعیت نرمال اقتصادی جامعه ضربات جبران‌ناپذیری وارد کرد که فرجام آن، قیام‌های گسترده‌ی مردمی، اعتراضات عمومی و جنگ‌های درازمدت بود.