حقوق بشر غربی (نقدی بر مبانی و عملکرد)

نویسنده: نهضت
فصل دوم: حقوق بشر اسلامی
4.مبانی حقوق بشر اسلامی
‌أ.مبانی هستی‌شناختی
3.هماهنگی نظام تکوین و تشریع
همان‌گونه که پیش‌تر اشاره شد، اسلام حقوق بشر را به عنوان حقوق فطری می‌داند که خداوند متعال متناسب با ظرفیت‌های طبیعی بشر آن‌ها را وضع کرده است. از این رو، اسلام در تبیین حقوق بشر، هماهنگی نظام تکوین و تشریع را مطرح می‌کند و تشریع حقوق بشر را هماهنگ و متناسب با نظام تکوین و ساختار جسمانی و روحانی وجود انسان می‌داند. این هماهنگی نشان‌دهنده آن است که قوانین تشریعی اسلام با قوانین تکوینی جهان و انسان سازگار هستند و هر دو نظام از سوی خداوند متعال تنظیم شده‌اند.
نظام تکوین به قوانین طبیعی و ذاتی حاکم بر جهان و انسان اشاره دارد. این قوانین، یکپارچه، هدفمند و خارج از حوزه اختیار و انتخاب بشر هستند. به عبارت دیگر، نظام تکوین شامل قوانینی است که خداوند در خلقت جهان و انسان قرار داده است و انسان نمی‌تواند آن‌ها را تغییر دهد. برای مثال، قوانین فیزیکی، زیستی و روانی که بر جهان و انسان حاکم هستند، بخشی از نظام تکوین محسوب می‌شوند. قرآن کریم در این باره می‌فرماید: «صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ» (نمل: ۸۸). این صنعت خداوند است که هر چیزی را به درستی آفریده است. این آیه نشان می‌دهد که نظام تکوین، نظامی دقیق و هدفمند است که از سوی خداوند تنظیم شده است.
نظام تشریع به قوانینی اشاره دارد که خداوند متعال برای تنظیم حیات فردی و اجتماعی بشر وضع کرده است. این قوانین شامل حقوق و تکالیفی است که در حوزه فعالیت‌های اختیاری انسان قرار می‌گیرند. برخلاف نظام تکوین که خارج از اختیار انسان است، نظام تشریع به انسان این امکان را می‌دهد تا با اختیار خود، قوانین الهی را رعایت کرده و به حقوق دیگران احترام بگذارد. قرآن کریم در این باره می‌فرماید: «وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ» (نحل: ۸۹). و ما این کتاب را بر تو نازل کردیم که بیان‌گر همه چیز است. این آیه نشان می‌دهد که نظام تشریع، شامل قوانین جامعی است که همه ابعاد زندگی انسان را پوشش می‌دهد.