نویسنده: محبوبی
فصل ششم: مأموریت شکستخورده (ناکامی دموکراسی)
شکست دموکراسی در افغانستان
ج. قومگرایی سیاسی
ادامه
حمایت از قومگرایی و اندیشههای ناسیونالیستی، تنها به نهادها و ارگانهای پایینرتبهی دولتی ختم نمیشود، بلکه حامد کرزی و اشرف غنی، دو حاکمی که با زندگی غربی و دموکراسی لیبرالی رشد یافته بودند، با تکیه زدن بر کرسی قدرت و حاکمیت کشور، به همهی ارزشهای لیبرالی پشت کردند. این دو حاکم نیز در شکست دموکراسی در کشور نقش ارزندهای را ایفا نمودند. اینها دموکراسی را فدای سیاستهای قومی کردند، شکافهای قومی را عمیقتر ساختند، با نهادها به چشم خودی و غیرخودی نگریستند و تمامی برنامهها و سیاستهای توسعه و ثبات را به «قدرت قومی» تقلیل دادند. همچنان ادارات دولتی را میان اقوام بهگونهی غیرعادلانه تقسیم کردند و از مقامها و کرسیهای دولتی بهعنوان خرید «حمایت» استفاده نمودند. در قومگرایی سیاسی، قومیت تعیینکنندهی کنشهای سیاسی است. در بیست سال جمهوریت روند سیاستگذاری از این قرار بوده است که توزیع قدرت، انتخابات، حمایت و عدم حمایت، پاسخگویی و شفافیت حکمروایان، کارآمدی و ناکارآمدی رهبران، همه بر پایهی ملاک قوم محک خورده و ارزشگذاری میگردیده است. این معیار در تقابل و تضاد با معیارها و ملاکهای نظم نوپای دموکراسی بوده است؛ زیرا در این الگوی سیاستورزی قومی، کنش و واکنشهای سیاسی، ارزشها، هویت، فرهنگ و همهی امور بر محوریت قوم میچرخند. این امر زمینههای فروپاشی و به تاریخ پیوستن جامعهی دموکراتیک و حکمروایی دموکراسی را مهیا نموده است (طنین، ۴/۸/۱۴۰۰).
قومگرایی سیاسی یا به عبارتی قومیشدن سیاست و سیاست قومی از جهات مختلف در شکست و فروپاشی نظم نوپای دموکراسی افغانستان نقشآفرین بوده است؛ اول اینکه بر فردیت و استقلال رأی که از الزامات و ضروریات اولیهی دموکراسی است، خط بطلان کشید. دوم اینکه امکان شکلگیری نهادهای مستقل و قانونمدار را که لازمهی جامعهی دموکراتیک است، سلب کرد. سوم اینکه، بسترهای باجگیری، خشونت و حتی بیتفاوتی مردم نسبت به فساد و ناکارآمدی رهبران را هموار نمود. این موارد رشد و نهادینهشدن دموکراسی را عقیم ساخت و دموکراسی را راهی گورستان تاریخ کرد.
در کنار قومگرایی و اندیشههای ناسیونالیستی، عامل دیگری که مسیر را برای افول و رکود دموکراسی نوپای افغانستان هموار کرد، حمایت و پشتیبانی از نخبگان فاسد بود. بدون تردید نخبگان فاسد، نقش اساسی در شکست دموکراسی در افغانستان دارند. نخبگان فاسد از طرف چه کسانی حمایت میشدند؟ بلندپایهترین مقام جمهوریت که شخص رئیسجمهور است، در گیرودار قومگرایی، نخبگان فاسد را حمایت و پشتیبانی نموده است. حامد کرزی و اشرف غنی، دو رئیسجمهور افغانستان در عصر دموکراسی، در گردآوری و حمایت از نخبگان فاسد از سرآمدان و پیشتازان روزگار خویش بودند. هر دو، در دورهی حاکمیتشان صدای مردم را نشنیده و درد مردم را به فراموشی سپردند و خود را در حلقهی نخبگان فاسد و قومگرا محصور نمودند تا جاییکه نظم مبتنی بر قانون اساسی و حقوق شهروندی را به پای این نخبگان فاسد مصادره کردند.