نقدی بر اندیشه‌های سیاسی

نویسنده: محبوبی
فصل هشتم: امپریالیزم
4.   انواع امپریالیزم

ب.    امپریالیزم اقتصادی (نو)
امپریالیزم اقتصادی یا «امپریالیزم نو» که استعمار نو شکل عملی آن است، به معنای وضعیتی است که در آن کشوری، با وجود داشتن استقلال سیاسی، از دست­اندازی و دخالت کشور دیگر یا عوامل آن در امان نباشد و هموار آسیب ببیند که این رابطه ممکن است ادامه روند استعماری گذشته میان دو کشور نباشد و قدرت نوخاسته­ای آن را پدید آورد. در برخی از کشورهای جهان، مانند: آمریکای لاتین، بیشتر اصطلاحات هم­ردیف مانند: «امپریالیزم اقتصادی» یا به اصطلاح دقیق­تر «امپریالیزم دالر» را بیشتر به کار می­برند (آشوری، 1397: 38). بدیهی است که پایان حکومت رسمی مستعمراتی در جهان سوم، تأثیر چندانی بر روح امپریالیستی قدرتمندان جهان نداشته است؛ زیرا تا زمانی که در کشورهای جهان سوم که به‌تازگی از استعمار سیاسی رهایی یافتند، رژیم­هایی فاسد، نابکار و وابسته حکومت کنند، استقلال سیاسی که به دست آورده­اند، فقط یک امر ظاهری و ساختگی خواهد بود و در حقیقت قدرت­های استعماری همچنان منافع را از این کشورها از طریق امپریالیزم اقتصادی به دست می­آورند و در امور داخلی این کشورها و در عزل و نصب مقامات بلند رتبه دخالت می‌کنند؛ بنابراین استعمار پایان نیافته است و کشورهای جهان سوم به استقلال نرسیده­اند، بلکه فقط رنگ و شیوه­ی استعمار تغییر کرده است؛ استعمار اقتصادی، جایگزین استعمار نظامی و سیاسی شده است. چنان‌که کشورهای صنعتی با استفاده از موقعیت برجسته­ی اقتصادی­شان در تجارت جهانی و طریق نفوذ شرکت­های بزرگ که در مقیاس جهانی عمل می‌کنند، هنوز کنترل خود بر جهان را همچنان حفظ نموده­اند (ساعی، 1396: 212).