مقدمه:
یکی از اصطلاحاتی که در عصر حاضر بهویژه پس از حوادث یازدهم سپتامبر بهوفور در رسانهها و محافل سیاسی غربی شنیده میشود، واژه «افراطی» و «افراطگرا» است. این واژه بیشتر در ارتباط با مسلمانان و جریانهای دینی بهکار گرفته میشود، اما تعریف و معیار آن از دید غربیها و سکولارها با نگاه اسلامی تفاوت اساسی دارد. در این مقاله تلاش میکنیم مفهوم افراطیگری را از دیدگاه غرب و سکولاریسم بررسی کنیم.
معنای لغوی و اصطلاحی:
«افراط» در لغت به معنای زیادهروی و خروج از حد اعتدال است. در اصطلاح غربیها و سکولارها، افراطیگری به معنای خارج شدن از ارزشهای پذیرفتهشده نظام لیبرالدموکراسی و پافشاری شدید بر یک عقیده یا روش است، بهگونهای که با هنجارهای عمومی جامعه غربی سازگار نباشد.
افراطی از نگاه غربیها:
از منظر غربیها، افراطی کسی است که:
- در اندیشه یا رفتار، فراتر از معیارهای لیبرال و سکولار حرکت کند.
- با آزادیهای فردی تعریفشده در غرب (مانند آزادی بیان مطلق، آزادی همجنسگرایی، جدایی دین از سیاست) مخالف باشد.
- به ایدئولوژی یا مذهب آنچنان پایبند باشد که بخواهد آن را در سطح جامعه تحمیل یا عملی کند.
بنابراین هر گروهی که خواستار اجرای کامل شریعت اسلامی، مخالف فرهنگ سکولار یا معتقد به مقاومت مسلحانه در برابر اشغال باشد، در قاموس غربی “افراطگرا” شمرده میشود.
افراطیگری از دید سکولارها:
سکولارها، که اساس اندیشهشان جدایی دین از سیاست است، افراطیگری را اینگونه میبینند:
هر نوع دخالت مستقیم دین در عرصه حکومت و قانونگذاری، افراطگرایی است.
دیندارانی که تنها به عبادت فردی اکتفا کنند «میانهرو» نامیده میشوند، اما کسانی که خواستار نقش اجتماعی و سیاسی دین باشند، «افراطی» قلمداد میشوند.
از نظر آنان، اسلام زمانی مطلوب است که صرفاً بُعد فردی و معنوی داشته باشد و نه اجتماعی و سیاسی.
تناقض در نگاه غربی:
جالب آن است که غربیها تنها اسلامگرایان را افراطی میدانند، در حالیکه گروههای راستافراطی در اروپا، که ضد مهاجر و نژادپرست هستند، معمولاً با این شدت محکوم نمیشوند. این نشان میدهد که مفهوم «افراطیگری» بیشتر ابزاری سیاسی برای مهار جریانهای اسلامی است تا یک معیار علمی و بیطرف.
مقایسه کوتاه با نگاه اسلامی:
در اسلام، افراطی کسی است که از حدود شریعت فراتر رود یا چیزی را که خداوند واجب نکرده بر مردم تحمیل کند.
اما در نگاه غربیها، افراطی کسی است که حاضر به پذیرش ارزشهای سکولار نشود، حتی اگر دقیقاً در چارچوب دین خود عمل کند.
نتیجهگیری:
مفهوم افراطیگری از دید غربیها و سکولارها بیشتر بار سیاسی و ایدئولوژیک دارد تا معنای علمی. آنان در حقیقت، هر نوع دینی که در برابر سکولاریسم و لیبرالدموکراسی مقاومت کند، «افراطی» مینامند. در حالیکه از منظر اسلامی، افراطیگری و تفریط هر دو مذموماند و معیار اعتدال، کتاب و سنت است