مفهوم مسئولیت:
مسئولیت در لغت به معنای موظف بودن و یا متعهد بودن به انجام امری میباشد. وظیفه به آن چیزی اطلاق میشود که شرعاً یا عرفاً برعهدهی کسی باشد. تکلیف هم به معنای بار کردن کاری سخت توأم با رنج، بر کسی میباشد. تعهد به معنای گردن گرفتن کاری و همچنین عهد و پیمان بستن نیز آمده است. حق هم به معنای سهم و نصیب میباشد. هر یک از این واژهها بهنوعی ملازم یکدیگر هستند. بهعنوان نمونه تا وظیفهای بر دوش کسی نباشد، مسئولیتی در قبال انجام دادن یا ندادن آن نخواهد داشت و در مورد آن بازخواست نخواهد شد. واژه تکلیف نیز با مسئولیت و وظیفه ملازم است؛ چرا که در هر سه مورد چیزی برعهده شخص میباشد که اجرای آن لازم و واجب است.
واژه تعهد نیز با سه واژه اخیر در ارتباط است؛ چرا که در هر حال فرد متعهد، موظف و مکلف است آنچه را که به آن تعهد داده به انجام برساند و در این مورد مسئول میباشد. کلمه حق نیز با واژههای اخیر تناسب دارد، زیرا هرگاه سخن از حق به میان میآید، تکلیف و مسئولیتی هم در پی آن خواهد بود و با اثبات حق برای یک طرف تکلیف و مسئولیتی هم برای طرف دیگر به وجود میآید (جوهری، 1376: 1865 و ابن فارس، 1418: 28).
مسئولیت اجتماعی افراد در جامعهی اسلامی!
