مسئولیتپذیری در اسلام:
برخی اندیشمندان بر این باورند که: لفظ «راعی» عام است و تمام افراد جامعه، حتی شخصی را که همسر، فرزند، خدمتکار و افراد تحت تکفل ندارد را نیز شامل میشود؛ زیرا انسان نسبت به اعضا و جوارح بدن خویش مسئولیت دارد. انسان باید اعضا و جوارح بدن خویش را به اجرای فرامین الهی ملزم نماید و آنها را از ارتکاب زشتیها، ناپسندها و نواهی الهی باز دارد. از این جهت اعضای بدن انسان، افراد تحت مسئولیت وی میباشند که باید شخص، مسئولیت خویش را در قبال آنها بهخوبی به انجام برساند. ناگفته نماند که راعی بودن انسان، منافاتی با رعیت بودنش ندارد؛ یعنی یک فرد در عین این که راعی هست، میتواند رعیت نیز باشد.
طبرانی در کتاب «المعجم الاوسط» به نقل از ابوهریره -رضیالله عنه- حدیثی را روایت میکند:
«ما من راع الا یسأل یوم القیامه، أ أقام امر الله أم أضاعه» (طبرانی، بیتا: 8956).
ترجمه: هیچ سرپرست و عهدهدار مسئولیتی وجود ندارد، مگر این که در روز قیامت از وی پرسیده میشود که: آیا فرمان خدا را در مورد رعیت اجرا کرده و یا آن را زیر پا نهاده و نسبت به آن بیتوجه بوده است.
ابن حجر عسقلانی در تعریف راعی میگوید: راعی همان فرد مورد اطمینان و متعهدی است که امانتی را که به وی سپرده شده، حفظ نماید و عدالت را در بارهی آن رعایت نموده و به نفع آن اقدام کند (عسقلانی، 1415: 125).