ترتیبکننده: کرار
فصل پنجم
اسلام و جاهلیت
در اخلاق و خویهای حسنهای که از تعالیم پیامبران به ارث به آنها رسـیده بـود و در طول این قرنها حفاظت کرده بودند، دچار انحطاط شدند از قبیل: صدق و امانت، شجاعت و وفاداری، عفت و پاکدامنی، کرم و تواضع، تقوای خدا در نهـان و آشـکار و پاسداری حدود وی، در موارد دیگری که پیروان شریعتهای آسمانی و اهل جاهلیت را از هم جدا میکند، همچنین تحت تأثیر امتهای غرب، عیـوب اخلاقـی و لکـههـای ننگ بشریت را که اروپا از روم و یونان بتپرست و از قرون تاریک و جاهلیت آنها، بـه ارث برده بود، بر آنها مسلط گردید. مانند: نفاق و ریا، به اقتضای مصلحت بسر نبردن عهد و پیمانها و حرص و طمع مادی و تنها ایمان بـه قـدرت داشـتن و صـرفا احتـرام نهادن به مال و ثروت و مقدم دانستن مصالح و منافع بر اخلاق و فضائل.
صدمه و خسران انسانیت در این انتقال و دگرگونی ناچیز و ساده نبود، بلکه مبانی اخلاق و فضیلت در همهجا متزلزل شد و تمام نظامهای قدیم حتی نظامهای عدل و پسندیده هم مورد حمله قرار گرفتند و هرج و مـرج و بیسـر و پـایگی در خانـههـا و خانوادهها شیوع یافت، پسر از اطاعت پدرش سرپیچی کـرد و زن شـوهرش را بجـا گذاشت و بر او شورید. صلۀ رحم انحـلال یافـت و کوچـک حاضـر نشـد بـزرگ را احترام کند و بزرگ هم حاضر نشد به کوچک ترحم نماید، جفـا و کینـهتوزی جـای الفت و محبت را گرفت و رقابت در زندگی دنیوی و ترقـی مـادی و اسـباب مقـام و ثروت، دامنۀ گستردهای یافت و از اینها آفات و بلاهایی پدیـدار شـدند کـه صـفای زندگی را تیره ساخت و دل و روح را میراند و عوارض دیگری به دنبال داشت که هـر دیانت و تمدن شرقی، اندوه و نگرانی خود را از آنها ابراز میدارد و مشـکل مشـترک است میان مسلمانان و سایر شرقیها.