نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: هنر و فرهنگ حاکمیت های بزرگ افغانستان
هنر و فرهنگ در زمان طاهریان
حکومت طاهریان اولین حکومت مستقل اسلامی در خلافت عباسی بود که در این سرزمین بنیان گذاشته شد. در این حکومت نشان از توجه و گرایش خاص آنان به علم و فرهنگ فراوان است. حاکمان این خاندان در خانوادهی فرهنگ دوست پرورش یافته بودند. طاهر و عبدالله شاعران و نویسندگان توانایی بودند. طاهر عاملی برای جذب و توجه عموم به دانش بود و به همین سبب بود که وی را بنیانگذار حرکت علم و سوادآموزی در آن دوره بهحساب آوردهاند. علاقه طاهر به علم و دانش مسلماً در ایجاد کتابخانه توسط آنها نقش داشته است؛ زیرا کتابهایی را که علما برای آنها مینوشتند، در خزانه خود نگهداری میکردند. بعضی از نسخ این کتابها به بغداد برده شد و در تأسیس بیتالحکمه تأثیر قابل ملاحظهای داشت. از لباب الالباب محمد عوفی نقل شده که (طاهریان) ” ایشان را در لغت پارسی و دری اعتقادی نبود، در آن عصر شعرا در این فن کمتر خوض کردند”… در کنار ادب عربی، یک ادب شفاهی نیز در عرف وجود داشت که طاهریان از آن به گونه زبان دری در دربار خود استفاده میکردند. این زبان که به طور مستقل از عهد باستان در مشرق ایران ( افغانستان) رواج داشت، در دوره ساسانی نیز بهموازات پارسی میانه به کار میرفت و مقارن با حکومت طاهریان به عنوان زبان توده مردم متداول بود (اکبری ا. , 1387, ص. 326-329). البته شایان ذکر است که زبان دری زبان دربار ساسانیان و طاهریان و بعداً زبان در بار تمام شاهان و مردم افغانستان تا اکنون است.
هنر و ادبیات افغانستان در این دوره که شروع استقلال، رشد و ترقی کشور بود، توقع نمیرود که بسان دوره صفاریان و سامانیان توجه خاصی به فرهنگ و ادب دری شده باشد؛ اما در توسعه علم و دانش و استقلال طلبی دارای ارزش و اهمیت فراوانی است. این دوره سرآغاز تشکیل اولین حکومت مستقل در افغانستان است که مردم بومی این سرزمین توانستند در سایه خلافت عباسی حکومتی مستقلی که تمام افغانستان، ماوراء النهر، ایران کنونی و در برههای از زمان حتی بغداد جزوی از قلمرو آن باشد، تأسیس نمایند.