نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: حزب و تأثیرات آن در تجزیه
اولین احزاب افغانستان
روابط با اتحاد جماهیر شوروی در زمان محمد ظاهرشاه باعث ورود فرهنگ شوروی به افغانستان شده مسبب ایجاد احزاب چپ شد. اما درک و فهم درست مکتب کمونیزم به طور مستقیم از شوروی به دلیل پایینبودن سطح سواد و قلت ترجمه آثار خارجی در کشور به سختی و خلاء روبرو بود. روابط فرهنگی با کشور همسایه و همزبان ما ایران باعث ورود کتابهای ترجمه شده کمونیزم به افغانستان میشد و جوانان را با اساسات و ایدئولوژی مارکسیستی آشنا میکرد. (طنین 1384 ش, 129)
در دهه مشروطیت محمد ظاهر شاه، با برگزاری انتخابات شورای ملی و بلدیهها، زمینه ایجاد احزاب فراهم گردید. حزب ویشزلمیان نخستین تشکل سیاسی در افغانستان بود که به سال 1326 شمسی پا به عرصه وجود گذاشت. این حزب بعد از تشکیل توسط عبدالروف بینوا، گل پاچا الفت و… بهزودی در قالب سازمان و ساختار نمود پیدا کرد و یکی از مشخصههای اصلی این جریان انتقادهای آن نسبت به حکومت و قدرت سیاسی بود. در صفوف این نهضت اجتماعی و فکری، افراد وابسته به اشراف، زمینداران، سرمایهداران متوسط و پیشهوران شهری، خردهمالکان دهات و علمای اصلاحطلب حضور داشتند. ذکر این نکته مهم است که در منظومه ذهنی اعضای آن، شیوههای تفکر ناهمگون وجود داشت و دارای اندیشههای متفاوت و مختلف بودند حتی نورمحمد ترکی نیز در برهۀ از زمان عضو همین حزب بود. هرچند ویشزلمیان به افغانستان دموکراتیک باورمند بود، اما عنصر قومیت در آن برجستگی بیشتر داشت. از نظر تعداد اعضا اما ویشزلمیان یکی از پرعضوترین جریانهای سیاسی تاریخ افغانستان محسوب میشود که قدرت فراگیر در ساختارهای دولتی داشت و تقریباً یکسوم از اعضای پارلمان حکومت شاه محمود صدراعظم را اعضای این حزب تشکیل میدادند.
طرح ناکام تجزیه افغانستان
