نویسنده: عبدالمنان محبوبی
فصل سوم: اوضاع افغانستان در عصر کمونیسم
وضعیت اقتصادی و اجتماعی
دورهی نجیب (1365-1371)
ادامه
به طور خلاصه میتوان مشکلات و بحرانهای که کشور در آستانهی تغییر قدرت از کمونیستها به تنظیمهای جهادی دچار آن بود، اینگونه برشمرد:
فروپاشي کامل شيرازهی اقتصادي و اجتماعي جامعه؛ تخريب و انهدام وسيع زيربناي اقتصادي، مواصلاتي و تأسيسات عمراني. پايين آمدن بيش از حد سطح توليدات ملي و از بين رفتن خودکفايي طبيعي و عنعنوي جامعه. وابستگي زياد کشور به کمکهاي خارجي. تسلط مکانيزم جنگي و غيرنورمال در کشور. پيدايش عقدههاي متنوع روحي و گسترش امراض رواني و جسمي. افزايش حس انتقام جويي. روحيهی نظاميگري. خشونت و قانونشکني در جامعه بهخصوص در بين نيروهاي مسلح و تنظیمهای مخالف. افزایش سطح ناامني در کشور؛ عدم مصئونيت، جرم و جنايت، ترور و آدمکشي، دزدي و غصب اموال و دارايي مردم بي دفاع و ديگر مشکلات حقوقي و مدني. توسعهی بحران اقتصادي، تخريب زراعت و مالداري و عمده شدن مشکلات غذايي. افزايش روز افزون قيمتها. تسلط قوتهاي مسلح متخاصم و متخالف در سراسر مملکت و تقسيم کشور در بين قوتهاي محلي، قومي و تنظيمهاي مختلف جهادي رقيب. ايجاد اختلافات ايدئولوژيک، سياسي، سليقهها، اميال، خواهشات و توقعات ناهمآهنگ متناقض و ناسازگار که داراي پشتیبانههاي خارجي ميباشند؛ وجود تعداد زياد معلول، بيخانمان، بيوه، يتيم و بيسرپرست؛ پراکندگي نفوس کشور در ممالک خارجي و مهاجرتهاي بيرون مرزي و داخلي که ثبات و استقرار جمعيتي را به کلی بر همزده است. تأثير پذيري متنوع مهاجرين از کشورهاي ميزبان. تفاوت فاحش سطح ترقي و پيشرفت در بين مراکز شهري و مناطق دهاتي تحت کنترول مجاهدين مسلح و محيطهاي خارجي. دورماندن مجاهدين از تحولات فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي جاري و بدين ترتيب ضعف آنان در گذار از حالت جنگي به جامعه نورمال و عدم درک شان در جلب و جذب پديدههاي جديد و سازگاري با اوضاع نوين داخلي در سطح ملي، منطقوي و بين المللي. دامنهدار شدن مرض مزمن بي سوادي و محروم ماندن جوانان از تحصيلات و فرار سرمايههاي مادي و معنوي کشور. کمبود شديد نيروهاي متخصص و فني. جدال خونين و سازش ناپذير تنظيمهاي جهادي رقيب برسرکسب قدرت سياسي. عدم رشد آگاهي سياسي، فرهنگي و ملي در جامعه جهت گذار دادن افغانستان از حالت جنگ به حالت نورمال براي بازسازي و احياي مجدد آن. بي اعتمادي مردم به سران سياسي و تنظيمهاي جهادي و گسترش ياس و نااميدي در مورد آينده. عدم موفقيت تشکيل دولت ائتلافي سازش ملي در بين دولت کابل و تنظيمهاي جهادي مقيم پاکستان و ايران به سبب رقابتهاي حاد داخلي، منطقوي و جهاني بر سر موضوع پيچيده افغانستان و هراس از آغاز جنگ داخلي (پویان، 18/11/1390).