نویسنده: کـرار
علم و دانش در اسلام جایگاهی بسیار بزرگی دارد و این امر از نخستین آیات نازلشده بر پیامبر اسلام صلیالله علیه و سلم نیز مشخص است.
از همینرو در قرآن و سنت، که هرد و منحیث مصادر نخست شریعت اسلامی بهحساب میآیند، علم بهعنوان نوری معرفی شده که راه سعادت انسان را روشن میکند و وسیلهای برای تقرب به الله متعال شمرده شده است.
در این مقاله به اهمیت و جایگاه علم در ترازوی قرآن کریم و سنت نبوی صلیالله علیه و سلم خواهیم پرداخت:
اهمیت علم در قرآن:
قرآن کریم بارها به اهمیت علم و دانش اشاره نموده و مسلمانان را به یادگیری، تفکر و تدبر دعوت کرده است. برخی از آیات کتاب الهی در این زمینه عبارتاند از:
. اولین آیه نازلشده:
«اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ» (علق: 1)
خداوند با امر به خواندن، آغاز رسالت پیامبر را با علم و دانش مرتبط کرد. این نشاندهنده نقش کلیدی و محوری علم در زندگی انسان است.
. آیه 11 سوره مجادله:
«يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ…»
خداوند به روشنی اعلام میکند که اهل علم و ایمان نزد او دارای درجات بالاتری هستند.
. آیه 9 سوره زمر:
«هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ؟»
این آیه نشان میدهد که اهل علم از جایگاه ویژهای در نزد خداوند برخوردارند و برتری آنها بهواسطه علم و دانایی است.
و اما احادیث مرتبط با اهمیت علم و دانش:
پیامبر اسلام صلیالله علیه و سلم نیز همواره به اهمیت علم تأکید نموده است:
. علم، یک وظیفه دینی بهحساب میآید:
پیامبر اکرم صلیاللله علیه و سلم فرمودند:
«طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَمُسْلِمَةٍ» (سنن ابن ماجه)
طلب علم برای هر مرد و زن مسلمان واجب است. این حدیث نشان میدهد که اسلام، یادگیری علم «دین» را محدود به زمان یا جنسیت نمیداند.
. علم، راهی به سوی بهشت است:
پیامبر اکرم صلیالله علیه و سلم فرمودند:
«مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَلْتَمِسُ فِيهِ عِلْمًا، سَهَّلَ اللَّهُ لَهُ طَرِيقًا إِلَى الْجَنَّةِ» (صحیح مسلم)
هرکس در راه کسب علم قدم بردارد، خداوند راه بهشت را برای او آسان میکند.
. برتری اهل علم:
پیامبر صلیالله علیه و سلم فرمودند:
«فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَاكُمْ» (ترمذی)
برتری دانشمند بر عابد همانند برتری پیامبر بر افراد عادی امت است.
آنچه بیان شد گوشهای از اهمیت فراگیری علم و دانش از منظر اسلام است و در حقیقت باید گفت که هیچ کدام از ادیان باطله و دیگر فرقههای ضاله به اندازه دین مبین اسلام بر فراگیری علم و دانش تاکید نکرده و چه بسا مذاهب منحرف زیادی پیروان خویش را از فراگیری علوم برحذر داشته اند.