نبی رحمت

تالیف: سید ابوالحسن ندوی
اوضاع طبیعی و جغرافیایی
ادامه
شهر «مدینه» در واقع مجموعه‌ای از قلعه‌های محکم و آبادی‌های متصل به هم بود. قرآن مجید به همین مطلب اشاره می‌کند:
«ما أفاء الله على رسوله من أهل القرى» (سوره حشر، آیه ۷)
«آنچه عطا کرد خداوند به پیامبرش از اهل آبادی‌ها»
در جای دیگر می‌فرماید:
«لا يقاتلونكم جميعاً إلا في قری محصنة أو من وراء جدر» (سوره توبه، آیه14)
«با شما دست جمعی نمی‌جنگند، مگر در آبادی‌هایی که بر آن حصار ساخته باشند یا از پس دیوار»
«حره‌ها» نیز در «مدینه» دارای اهمیت بودند. «حره» در اصطلاح به زمین‌هایی گفته می‌شود که در آن سنگ‌های تیز و سوخته‌شده‌ای قرار دارد که راه رفتن در آن پیاده و سوار مشکل است. در «مدینه» دو «حره» وجود داشت؛ یکی در قسمت غرب که به آن «حره الوبره» می‌گفتند و دیگری در قسمت شرق که به «حره واقم» معروف بود. علامه «مجدالدین» در کتاب خود المغانم المطابه فی معالم الطابه حره‌های زیادی را که در اطراف «مدینه» قرار دارند، نام برده است.
«حره الوبره» و «حره واقم» شهر «مدینه» را احاطه کرده بودند و جلوی حملات دشمن را می‌گرفتند. دشمن فقط از جانب شمال می‌توانست هجوم آورد. همین قسمت بود که رسول اکرم (صلی‌الله علیه و سلم) در غزوه احزاب دستور داد در آن خندق حفر نمایند. در قسمت جنوبی، باغ‌ها و نخل‌های انبوه و خانه‌های متصل شده‌ای وجود داشت که جلوی حمله دشمن را می‌گرفت. با توجه به این وضعیت جغرافیایی «مدینه»، می‌توان گفت که یکی از علل انتخاب «مدینه» به عنوان هجرت‌گاه رسول اکرم (صلی‌الله علیه و سلم) همین وضعیت سوق‌الجیشی آن بود.
«حره واقم» که در شرق «مدینه» قرار داشت از «حره الوبره» آبادتر بود. وقتی رسول اکرم (صلی‌الله علیه و سلم) به «یثرب» هجرت فرمود، قبایل مهم یهود مانند «بنو قریظه» و غیره در «حره واقم» سکونت داشتند. شاخه مهم قبیله «أوس» مانند «بنو عبد الأشهل»، «بنو ظفر»، «بنو حارثه» و «بنو معاویه» نیز آنجا بودند. «حره واقم» که تمام حره به نام آن موسوم بود، در وسط خانه‌های «بنی الأشهل» قرار داشت.