مأموریت شکست خورده

نویسنده: محبوبی
فصل اول: شناخت دموکراسی
انواع دموکراسی
دموکراسی به‌عنوان یک نظام سیاسی متنوع، انواع مختلفی دارد که هر یک ویژگی‌ها و اصول خاص خود را دارند. انواع دموکراسی بر اساس ملاک‌های مختلفی به دست می‌آید. بر حسب این‌که هدف اصلی حکومت دموکراسی را تأمین آزادی فرد، فضیلت مدنی یا برابری سیاسی بدانیم، تعابیر مختلفی از دموکراسی حاصل می‌شود که ممکن است هر یک به نوع جداگانه‌ای از دموکراسی، مثلاً دموکراسی لیبرال یا دموکراسی مشارکتی بینجامد. همچنین بر حسب این‌که آیا اساس دموکراسی حکومت اکثریت است یا حکومت قانون، شکل دموکراسی فرق می‌کند. بر حسب این‌که مردم مستقیماً یا به طور غیرمستقیم در سیاست و حکومت مشارکت می‌کنند، از دموکراسی مستقیم و دموکراسی مبتنی بر نمایندگی سخن گفته می‌شود. دیوید هلد در کتاب «مدل‌های دموکراسی» از 9 مدل دموکراسی نام برده است (هلد، 1384). حسین بشیریه نیز در «دیباچه‌ای بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران؛ دوره جمهوری اسلامی» از دموکراسی مستقیم، دموکراسی اجتماعی، دموکراسی صنعتی، دموکراسی مسیحی و دموکراسی مبتنی بر اصل نمایندگی منافع و گروه‌ها بحث نموده است (بشیریه، 1381: 175-190). انواع دموکراسی تا اندازه‌ای ناشی از اولویتی است که در دموکراسی‌ها به آزادی یا فضیلت مدنی می‌دهند. در ذیل به ذکر انواع دموکراسی پرداخته شده است:
أ. دموکراسی مستقیم
دموکراسی به معنی حکومت مردم، در مقابل حکومت نمایندگان مردم، به نام دموکراسی مستقیم یا مشارکتی خوانده می‌شود (بشیریه، 1381: 179)؛ یعنی مردم مستقیماً و بدون انتخاب نمایندگانی به‌عنوان میانجی، بر خود حکومت می‌کنند و اگر ضرورتی احساس کردند، مناصب دولتی را میان شهروندان می‌گردانند؛ بنابراین دموکراسی مشارکتی مداخله گسترده و فعال شهروند در فرایند حکومت را بر خود ایجاب می‌کند؛ معنای آن تنها «حکومت برای مردم» نیست، بلکه «حکومت مردم و توسط مردم» است. از این دیدگاه، دموکراسی مشارکتی یا مستقیم، نفس دموکراسی است که به‌درستی درک شده باشد (لیپست، 1383: 2/696).