تالیف: وهبه زحیلی
موضوع:حقوق اطفال و سالمندان
ج: مخارج سالمندان
هرگاه سالمندان توانایی کار و کسب درآمد را از دست بدهند و دارای پسانداز و منبع درآمدی نباشند، زندگی آنها باید از طریق وجوهات شرعی یا سازمانهای اجتماعی حکومتها تأمین بشود و این زمانی است که آنان دارای فرزندان و خویشاوندان نزدیکی که بتوانند زندگی آنها را تأمین کنند، نباشند. اگر آنها دارای فرزند و اقوام نزدیک باشند، بر آنان واجب است که مخارج ضروریات زندگی پدر، پدربزرگ، مادر و مادربزرگ خود را فراهم نمایند.
اکثریت علما ـ به جز مالکیه ـ تأمین ضروریات زندگی و مخارج والدین و اجداد را واجب میدانند؛ زیرا خداوند متعال فرمودهاند:
﴿وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعبُدُوٓاْ إِلَّآ إِيَّاهُ وَبِٱلوَٰلِدَينِ إِحسَٰنًا﴾ [الإسراء: 23].
«(ای انسان) پروردگارت فرمان داده که جز او را نپرستید و نسبت به پدر و مادر نیکی نمایید».
بارزترین تبلور احسان و نیکوکاری با پدر و مادر، رسیدگی به وضع مادی و تأمین مخارج زندگی آنهاست. در این مورد خداوند متعال میفرمایند:
﴿وَصَاحِبهُمَا فِي ٱلدُّنيَا مَعرُوفٗا﴾ [لقمان: 15].
«در زندگی دنیا با آنها به گونهای شایسته رفتار و همراهی کن».
توجه به زندگی والدین و فراهم آوردن وسایل آسایش ایشان ـ هرچند مسلمان هم نباشند ـ جزو مسئولیتهای اساسی فرزندان و خویشاوندان است؛ زیرا این آیه اخیر راجع به پدر و مادری کافر نازل گردیده و از طرف دیگر روا نیست که انسان، خود در ناز و نعمت به سر برد و پدر و مادر خود را در میان مشکلات، فقر و گرسنگی رها نماید.
این فرموده رسولالله (صلىالله عليه و سلم) این موضوع را مورد تأکید قرار میدهد که: «بهترین چیزی را که از آن بهره میگیرید این است که حاصل کار خودتان باشد و فرزندان حاصل عمر شما هستند، (و از اموال و زندگی آنان استفاده نمایید)». و این سخن ایشان خطاب به مردی بود که سؤال کرد: با چه کسی بهتر است خوبی کنم؟ رسولالله (صلىالله عليه و سلم) فرمود: «با مادرت، با مادرت و پس از او با پدرت و پس از پدر با اقوام و خویشاوندانت».
فقـه خـانواده
