نویسنده: محبوبی
فصل اول: شناخت دموکراسی
عناصر بنیادین دموکراسی
یک نظام دموکراتیک منسجم دارای چهار عنصر یا رکن اصلی و بنیادین است که با وجود آنها نظام دموکراسی شکل میگیرد. این چهار عنصر بنیادین عبارت است از: انتخابات آزاد و عادلانه؛ دولت شفاف و پاسخگو؛ رعایت حقوق مدنی و سیاسی و وجود جامعهی دموکراتیک یا مدنی. در ذیل به شرح و تفصیل این چهار عنصر پرداخته شده است.
أ. انتخابات
انتخابات یکی از عناصر تشکیلدهندهی نظام دموکراسی است؛ زیرا از طریق آن میتوانند نقش تعیینکننده و مؤثری در شکلگیری ساختارها و نهادهای سیاسی و جهتدهی خطمشیها و قوانین در جامعه داشته باشند. اگر چه انتخابات حوزهی وسیعی را برای اراده آزاد مردم جهت ایجاد و تغییر حکومت ایجاد مینماید، اما بهتنهایی نمیتواند، ایجادکنندهی نظام دموکراتیک باشد و چهبسا حکومتهایی که بر اساس انتخابات آزاد بر سر کار آیند، ممکن است ناتوان، فاسد، کوتهبین و غیرمسئول و همواره به فکر منافع شخصی خود باشند. از این جهت انتخابات وقتی آزاد و منصفانه خواهد بود که مبتنی بر مشارکت عموم مردم و رقابت سالم باشد؛ بهگونهای که مردم از طریق آن بتوانند حق حاکمیت و تعیین سرنوشت خود را به واقعیت عملی تبدیل نمایند و نتیجه انتخابات برآیند اراده و خواست واقعی مردم باشد.
اما در افغانستان عصر جمهوریت انتخابات بهعنوان یک عنصر مهم دموکراسی بهگونهای دیگری به نمایش گذاشته شد. شاید نظام سیاسی دموکراسی برای کشورهای جهان سوم، باوجود کم و کاستیهایش، نظامی کارآمد و قابل پذیرش باشد، اما در کشورهای اسلامی و جهان سوم، قطعاً ناکارآمد و غیرقابل پذیرش است؛ زیرا نمونهی عملی اینگونه نظام در بیست سال جمهوریت در افغانستان مورد آزمایش قرار گرفت و از این امتحان سرافکنده بیرون آمد. سردمداران غربی و حامیان اصلی دموکراسی، به نیکی آگاهاند که نظام دموکراسی در افغانستان و کشورهای امثال آن جواب نمیدهد، بااینوجود تلاش کردند تا دموکراسی را در این کشور پیاده نمایند. چرا؟ چه چیزی در آستین داشتند؟ چه هدفی را دنبال میکردند. پاسخ روشن است. هدف غربیها از پیاده کردن دموکراسی در افغانستان، استعمار و به دست گرفتن افسار حکومت بوده است؛ زیرا از طریق دموکراسی که بر اصولی چون حقوق بشر، آزادی، قانونگذاری و عناصری چون انتخابات استوار است، میتوانستند در روند انتخابات ریاستجمهوری و پارلمان دخیل باشند و شخص مورد نظر خود را به کرسی مورد نظر بنشانند و اهداف مورد نظر خود را بهراحتی در کشور پیاده نمایند. چنانکه بیشتر این موارد را عصر جمهوریت بهوضوح مشاهده کردیم.