تالیف: وهبه زحیلی
موضوع: حقوق همسایگان
مهمترین حقوقی که همسایگان بر همسایههای خود دارند عبارتند از:
5_- مراعات حقوق همسایهها
همسایه بر همسایگان خود این حق را دارد که در سختیها او را یاری دهند و در شادمانیاش شریک شوند و هرگاه مورد ستمی قرار گرفت از او رفع ستم بنمایند و هرگاه دچار انحراف یا اشتباهی گردید، او را ارشاد کنند و راه صحیح را به او بنمایانند و زمانی که موفقیتی را کسب نمایند به او تبریک بگویند و چنانچه مصیبتی برایش پیش بیاید به دلجویی از او بپردازند و به هنگام بیماری به عیادتش بروند و از بار مشکلاتش بکاهند. طبرانی از معاویه بن حیده نقل نموده است که: گفتم: یا رسول الله صلیالله علیه و سلم همسایه بر همسایگان خود چه حق و حقوقی دارد؟ رسول خدا صلیالله علیه و سلم فرمود:
«اگر بیمار شد به عیادت او بروی، هرگاه فوت کند، در تشییع جنازهاش شرکت کنی، اگر قرضی را از تو خواست دست رد بر سینهاش نگذاری، هرگاه نیازمند شد، نیازش را برآورده نمایی، هرگاه خیر و منفعتی را به دست آورد به او تبریک بگویی، هرگاه دچار مصیبتی گردید از او دلجویی کنی و خانهات را به گونهای بلند مکن که جلو هوا و روشنایی آنها را بگیری (مگر آنکه خود اجازه بدهند و به وسیله دود اجاق و بخاری او را آزار ندهی، مگر آنکه مقداری از غذایتان را برای آنها هدیه ببری، هرگاه میوهای را خریدی مقداری از آن را برای آنها بفرست و اگر نمیخواستی برایشان هدیه ببری چیزی را که خریدهای مخفیانه به منزل ببر و کودکان شما چیزی را جلو چشم آنان نخورند، تا باعث ناراحتی کودکان آنها نشود».
مراعات این حقوق بیانگر مشارکت و همبستگی درونی و عملی میان همسایگان است. و هرگاه همسایهای نتواند شادمانی را به کانون خانوادهای به ارمغان ببرد، نباید اسباب ناراحتی و مشکلات را برایشان فراهم سازد و باید از دلآزاریشان دوری کند و کسی که از ناراحتی همسایگانش ناراحت نمیشود و از شادمانیشان شادمان نمیگردد و احساس و عواطف آنها را درک نمیکند، با اخلاق ایمان فاصله گرفته است. از طرف دیگر مشارکت قلبی و احساس همدلی زمینهساز تعاون، همبستگی و تفاهم میان مسلمانان است.
گذشتگان پاکسیرت ما هریک اسوه و الگوی گرانقدر در زمینه مراعات حقوق همسایگی بودهاند. هرچند همسایه آنها گاهی مسلمان هم نبودهاند و این اخلاق را از آداب و هدایت والای قرآن برگرفتهاند که میفرماید:
﴿لَّا يَنهَىٰكُمُ ٱللَّهُ عَنِ ٱلَّذِينَ لَمۡ يُقَٰتِلُوكُمۡ فِي ٱلدِّينِ وَلَمۡ يُخرِجُوكُم مِّن دِيَٰرِكُمۡ أَن تَبَرُّوهُمۡ وَتُقسِطُوٓاْ إِلَيهِمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلمُقسِطِينَ ﴾ [الممتحنة: 8].
«خداوند شما را باز نمیدارد از اینکه نیکی و بخشش نمایید با کسانی که به خاطر دین با شما نجنگیدهاند و از شهر و دیارتان شما را بیرون نراندهاند، به راستی خداوندان اهل عدالت (و نیکوکاری) را دوست میدارد.».
در پرتو این توصیه قرآنی بوده که مسیحیان و یهودیان در سرزمینهای اسلامی در کمال امنیت، آرامش، تفاهم و صلح در کنار مسلمانان زندگی میکردهاند؛ زیرا عملاً میدیدند که مسلمانان ملتزم و متعهد سرچشمه خوبیها، تسامح، بردباری ، رفتار شایسته و پسندیده هستند و به همین خاطر بود که از دشمنی با مسلمانان دوری میکردند و دسته دسته با میل و رغبت خود به اسلام میگرویدند.
فقـه خـانواده
