نویسنده: محبوبی
فصل چهارم: چالش‌های دموکراسی
و. وضعیت نامطلوب اقتصادی
وضعیت نامطلوب اقتصادی از جمله چالش‌ها و موانع تاریخی فراروی دموکراسی در افغانستان است. فقر با دموکراسی ارتباط منفی دارد؛ هر چه مردم فقیرتر شوند، به‌جای آن‌که خواسته‌های خود را از راه‌های دموکراتیک دنبال نمایند، به سمت‌وسوی شورش و پایین‌کشیدن دولت‌های نالایق حرکت می‌کنند. باید خاطرنشان کرد که در جامعه‌ای که فقر در آن بیداد نماید، امکان دموکراسی در آن محدود می‌شود. بر اساس آمار بانک جهانی، کشورهایی که با میانگین بالایی از فقر و فلاکت درگیر هستند، همان کشورهایی هستند که با جنگ داخلی یا جنگ بین‌المللی ویرانگر و بنیان‌برانداز مبارزه می‌کنند؛ مانند یمن، سوریه و… افغانستان عصر جمهوریت و سال‌های جنگ داخلی را نیز می‌توان از این دسته کشورها به‌حساب آورد. دولت‌های افغانستان همواره به‌دلیل فقر اقتصادی به کمک‌های خارجی وابسته بوده و مردم تحت‌فشار فقر معیشتی زندگی نموده‌اند؛ به همین دلیل فرصت لازم، برای پرداختن و اندیشیدن به مسائلی که اولویت‌شان پنداشته نمی‌شد، پیدا نکرده‌اند. در نظریاتی که از سوی اندیشمندان معاصر ارائه می‌گردد، آن‌چه که می‌تواند یک دموکراسی را در جامعه نهادینه نماید، موجودیت طبقه‌ی متوسطی است که در اکثریت قرار داشته باشند که در افغانستان در طول تاریخ همواره با فقر اقتصادی درگیر بوده است. «بسط و تقویت طبقه‌ی متوسط علاوه بر استغنای اقتصادی ناشی از درآمد تولیدی، استقلال فکری، بالا رفتن اوقات فراغت و نیز ایجاد انگیزه‌ی ارتقای فرهنگی، موجب گسترش تقاضاهای مدنی در جامعه می‌شود» (رحیمی، ۱۳۸۷: ۱۳۷).
خشکسالی‌های متواتر و قحطی‌های ویرانگر در تاریخ معاصر افغانستان و از جانب دیگر نبود ساختار اقتصادی مشخص و باثبات، در تداوم فقر به‌عنوان یک چالش مهم نقش اساسی در جلوگیری از گسترش دموکراسی در کشور داشته است. هیچ‌گاه طبقه‌ی متوسط اقتصادی به‌صورت گسترده در افغانستان به میان نیامده است. برخی از دولت‌های افغانستان پیشنهاد همکاری کشورهای منطقه را در جهت توسعه‌ی اقتصادی کشور به‌دلیل تجربه و سابقه‌ی ناخوشایند، نپذیرفته‌اند. امیر عبدالرحمن‌خان و امیر حبیب‌الله‌خان پیشنهادهای مکرر دولت هند بریتانوی مبنی بر تأسیس راه‌آهن میان افغانستان و هند را قبول نکردند. هنگامی که این درخواست از امیر حبیب‌الله‌خان دوباره صورت گرفت، «سنت‌گرایان افغان نیز مشکوک بودند و به نظریه‌ی عبدالرحمن چنگ می‌زدند که تا زمانی‌که افغانستان صاحب تسلیحات کامل و ارتش خودکفا نباشد، بهترین عامل تضمین استقلال افغانستان در انزوا و اقتصاد توسعه‌نیافته (فقر اقتصادی) نهفته است» (گریگوریان، ۱۳۸۸: ۲۵۵–۲۵۶).
مأموریت شکست خورده
