تالیف: وهبه زحیلی
موضوع:رشوه دادن به مسئولین حکومتی
یکی از بدیهیات احکام اسلام، حرام بودن رشوه و هدیه دادن به مسئولین حکومتی است؛ زیرا ابوهریره رضیالله عنه از رسول خدا صلیالله علیه و سلم روایت نموده است که: «رسول خدا صلیالله علیه و سلم رشوهدهنده و رشوهگیرنده حکومتی را مورد لعن و نفرین قرار داده است».
با این حال هرگاه کسی برای دستیابی به حق خویش و دفع ستم هیچ راهی به جز رشوهدادن پیش رو نداشته باشد، رشوه دادن او جایز است و گناه آن بر رشوهگیرنده است.
درآمد حرام: انسان مسلمان همه تلاش خود را برای دوری از درآمد حرام به کار میگیرد؛ زیرا آن را برای خرید و سعادت خود و خانواده زیانبار میشمارد و سوء استفاده از اموال عمومی و دارایی مردم را مایه خواری و گرفتاری دنیا و عذاب دردناک آخرت میشمارد و شریعت اسلام، مسلمانان را از حرامخواری و کسب درآمدهای حرام برحذر میدارد. خداوند متعال میفرماید:
﴿وَلَا تَأۡكُلُوٓاْ أَموَٰلَكم بَينَكُم بِٱلبَٰطِلِ وَتُدلُواْ بِهَآ إِلَى ٱلحُكَّامِ لِتَأۡكُلُواْ فَرِيقٗا مِّن أَموَٰلِ ٱلنَّاسِ بِٱلإِثمِ وَأَنتُمۡ تَعلَمُونَ﴾ [البقرة: 188].
«اموالتان را در بین خود به ناروا مخورید، (و به عنوان رشوه قسمتی از) آن را به قضات مدهید تا بخشی از اموال مردم را به گناه بخورید، در حالی که خودتان (هم خوب) میدانید».
و رسول خدا صلیالله علیه و سلم فرمودهاند:
«مسلمان راستین کسی است که دیگر مسلمانان را از دست و زبان او در امان باشند».
و فرمودهاند:
«مال هیچکس برای دیگری جز براساس رضایت او روا نیست».
سوم: وارد کردن ضرر و زیان: وارد نمودن ضرر و زیان مادی و معنوی به مردم و تعرض به جان، مال، آبرو و ناموس آنها حرام است؛ زیرارسول خدا صلیالله علیه و سلم فرمودهاند:
«ضرر وارد کردن به دیگران و مقابله ضرر با ضرر جایز نیست».
همچنین ستم کردن به دیگران حرام است، اما کسی که مورد ستم قرار گرفته باشد، حق دارد از راههای شرعی و قانونی از حق خود دفاع کند و چنانچه از این راه به حق خود نرسید، اگر میتواند برای رسیدن به حق خود تلاش نماید؛ زیرا خداوند متعال فرمودهاند:
﴿وَلَمَنِ ٱنتَصَرَ بَعدَ ظُلمِهِۦ فَأُوْلَٰئِكَ مَا عَلَيهِم مِّن سَبِيلٍ﴾ [الشوری: 41].
«هرکس که پس از ستم دیدن خود، یاری جوید (و انتقام گیرد) راه (نکوهشی) برایشان نیست».
و میفرماید:
﴿لَّا يُحِبُّ ٱللَّهُ ٱلجَهرَ بِٱلسُّوٓءِ مِنَ ٱلقَولِ إِلَّا مَن ظُلِمَ﴾ [النساء: 148].
«خداوند بانگ بلند کردن به بدزبانی را دوست نمیدارد، مگر از کسی که بر او ستم رفته باشد و خدا شنوای داناست».
و رسول خدا صلیالله علیه و سلم در خطابه حجه الوداع فرمودهاند:
«(تعرض به) جان، مال و آبروی یکدیگر، بر شما حرام است».
و فرمودهاند:
«به یکدیگر حسد نورزید، در مورد قیمت اجناس سوداگری ننمایید و به همدیگر پشت نکنید و بر روی معامله همدیگر معامله ننمایید. بندگان خداوند و برادر هم باشید. مسلمان برادر مسلمان است و به او ستم نمیکند، و او را خوار نمیگرداند و او را دروغگو نمیپندارد و مورد تحقیر قرار نمیدهد و تعرض به جان، مال و حیثیت مسلمان بر دیگر مسلمانان حرام است».
فقـه خـانواده
