اومانیسم و عبودیت «جایگاه انسان در اندیشه غربی و اسلامی»

نویسنده: نهضت
فصل اول: کلیات و مفهوم شناسی
2.عبودیت
عبودیت، به‌عنوان یکی از مفاهیم اساسی و بنیادین در ادیان سماوی به‌ویژه دین اسلام، نشان‌دهنده رابطه عمیق و ذاتی انسان با خالق خود است. این مفهوم تنها به معنای عملیاتی پرستش خداوند در قالب نماز و غیره نیست، بلکه شامل تمامی ابعاد زندگی انسان، از جمله عقیده، رفتار و تعاملات اجتماعی نیز می‌شود. عبودیت به انسان یادآوری می‌کند که وجود او به‌عنوان بندگی خدا شکل گرفته و هدف اصلی زندگی رسیدن به رضای الهی است. این اصل، انسان را به تلاش برای کمال معنوی، اخلاقی و اجتماعی دعوت می‌کند و زمینه‌ساز هماهنگی بین فردیت و جمعیت در جامعه می‌شود. در این بحث از تحقیق سعی در پیمودن مفهوم عبودیت و سیر تحول و سطوح آن در حوزه‌های متخلف می‌شود.
‌أ.تعریف لغوی و اصطلاحی عبودیت
1.تعریف لغوی عبودیت: در زبان عربی، واژه «عبودیت» از ریشه «عبد» گرفته شده است که به معنای بندگی، خدمت و فرمانبرداری از مولای واقعی (ذات باری‌تعالی) است (قرضاوی، 1394: 27). این واژه در لغت به حالت از تذلل و خضوع در برابر موجودی برتر اشاره دارد (راغب، 1404ق: 319). ابوالاعلی مودودی با تکیه بر کاربرد لغوی ماده عبد، معتقد است مفهوم اصلی عبادت، اعتراف آدمی به برتری و چیرگی کسی و چشم‌پوشی از حریت و استقلال خویشتن و خوداری از هر گونه مقاومت و سرپیچی و تسلیم در برابر او می‌باشد. این است حقیقت عبدیت و عبودیت (قرضاوی، 1394: 28). به عبارت دیگر، «عبد» کسی است که خود را در خدمت دیگری قرار داده و از او اطاعت می‌کند. در ادبیات دینی، این واژه عموماً به معنای پرستش و تعلق کامل به خداوند به کار می‌رود. این مفهوم از نظر لغوی، شامل دو جنبه است:
خضوع؛ یعنی پذیرش برتری و عظمت خداوند و اعتراف به ناتوانی و ضعف خود در برابر او.
خدمت؛ یعنی انجام اعمالی که در راستای رضای خداوند است، مانند عبادات و اعمال نیک.
در کل عبودیت نهایت اوج تکامل یک انسان و قرب او به خداوند متعال است.