تالیف: وهبه زحیلی
موضوع: 5- ثروت و مالکیت از نظر اسلام
5- سرمایهگذاری سازنده
انسان مسلمان موظف است که ثروت و دارایی خویش را در جهت کسب منافع مشروع برای خود، جامعه و در نیازهای ضرورتی به کار بگیرد؛ زیرا خداوند اندوختن، انبار کردن و به کار نینداختن پول و ثروت را حرام گردانیده و حبسکنندگان دارایی را به سختترین عذاب تهدید فرموده است:
﴿يَٰأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِنَّ كَثِيرٗا مِّنَ ٱلأَحبَارِ وَٱلرُّهبَانِ لَيَأۡكُلُونَ أَموَٰلَ ٱلنَّاسِ بِٱلبَٰطِلِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِۗ وَٱلَّذِينَ يَكنِزُونَ ٱلذَّهَبَ وَٱلفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ فَبَشِّرۡهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٖ ٣٤ يَوۡمَ يُحمَىٰ عَلَيهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكوَىٰ بِهَا جِبَاهُهُمۡ وَجُنُوبُهُمۡ وَظُهُورُهُمۡۖ هَٰذَا مَا كَنَزۡتُمۡ لِأَنفُسِكُمۡ فَذُوقُواْ مَا كُنتُمۡ تَكنِزُونَ﴾ [التوبة:34- 35].
«کسانی که طلا و نقره (و پول و ثروت) را پنهان مینمایند، و آن را در راه خداوند به کار نمیگیرند، عذاب بسیار سخت و دردناکی را به آنان مژده بده * روزی (فرا خواهد رسید که) آن سکهها در آتش دوزخ گداخته میشوند و پیشانیها، پهلوها، و پشتهایشان با آنها داغ میگردد و به آنان گفته میشود که: این همان چیزی است که برای خویشتن اندوختهاید، پس اکنون مزه آنچه را که اندوختهاید بچشید».
بر همین اساس است که در قوانین و شریعت اسلامی بر روی ثروتاندوزی بیمارگونه و به کار نینداختن قارون صفتانه آن خط بطلان کشیده شده است، هرچند در عالم واقع بسیاری از انسانها ثروتهای خود را در راههای فساد، اسراف و تبذیر به کار میگیرند؛ زیرا حبس ثروتها، فساد و خلافکاری با هم دارای ارتباط نزدیک میباشند، همچنان که قرآن در ارتباط با قصه قارون اشاره مینماید:
﴿إِنَّ قَٰرُونَ كَانَ مِن قَوۡمِ مُوسَىٰ فَبَغَىٰ عَلَيهِمۡۖ وَءَاتَينَٰهُ مِنَ ٱلكُنُوزِ مَآ إِنَّ مَفَاتِحَهُۥ لَتَنُوٓأُ بِٱلعُصبَةِ أُوْلِي ٱلقُوَّةِ إِذۡ قَالَ لَهُۥ قَوۡمُهُۥ لَا تَفرَحۡۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلفَرِحِينَ ٧٦ وَٱبتَغِ فِيمَآ ءَاتَىٰكَ ٱللَّهُ ٱلدَّارَ ٱلأٓخِرَةَۖ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ ٱلدُّنيَاۖ وَأَحسِن كَمَآ أَحسَنَ ٱللَّهُ إِلَيكَۖ وَلَا تَبغِ ٱلفَسَادَ فِي ٱلأَرۡضِۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلمُفسِدِينَ﴾ [القصص: 76- 77].
«قارون از قوم موسی بود، بر طایفه خود ستم ورزید، ما به آن اندازه به او گنج و ثروت داده بودمی که (حمل صندوقهای) خزائن او بر گروه توانا و قدرتمندی سنگینی میکرد. روزی قومش به او گفتند: (مغرورانه) شادمانی مکن؛ زیرا خداوند سرمستان مغرور را دوست نمیدارد * به وسیله آنچه که خداوند به تو داده، سرای دیگر را بجوی و سهم خود را از دنیا هم فراموش مکن و همانگونه که خداوند به تو بخشش و نیکی نموده تو نیز (با دیگران) نیکی کن و (در میان ساکنین) روی زمین فساد و تباهی راه مینداز؛ زیرا خداوند فسادانگیزان را دوست نمیدارد».
این آیه اصول چهارگانه اقتصاد یا تمدن اسلامی را معین مینماید که عبارتند از:
1- تلاش در راستای جلب رضایت خداوند از خلال کار و نیکوکاری
2- فعالیت و کسب و کار برای برآورده نمودن نیازهای زندگی دنیوی؛ زیرا دنیا کشتزار آخرت به شمار میآید.
3- انجام دادن کار و مسئولیت به بهترین روش ممکن.
4- پرهیز از همه انواع فساد و ایجاد ضرر و زیان برای دیگران از طریق نیروی مال و ثروت یا کششهای ناروای نفسانی.
فقـه خـانواده
