مأموریت شکست خورده

نویسنده: محبوبی
فصل ششم: مأموریت شکست‌خورده (ناکامی دموکراسی)
شکست دموکراسی در جهان
روند افول، رکود و سرانجام شکست دموکراسی در جهان موضوعی است که توجه بسیاری از محققان، نهادهای بین‌المللی و تحلیل‌گران اجتماعی و سیاسی را به خود جلب کرده است. برای بررسی این موضوع، می‌توان به چند نکته و شواهد کلیدی اشاره کرد:
أ. آمار و تحلیل‌ها
روند افول و رکود دموکراسی در جهان با استفاده از داده‌ها و آمارهای موجود، بر اساس گزارش‌های معتبر تحلیل می‌شود:
گزارش Freedom House: این سازمان به‌طور سالانه گزارشی به نام (Freedom in the World) منتشر می‌کند که در آن ارزیابی جامع و تحلیل عمیق از وضعیت دموکراسی و حقوق بشر در کشورهای مختلف انجام می‌دهد. در سال‌های اخیر، شاخص کلی دموکراسی در این گزارش نشان‌دهنده‌ی کاهش دموکراسی‌ها و افزایش دولت‌های غیر دموکراتیک بوده است. به‌طور نمونه، در سال 2021، این گزارش نشان داد که 73 کشور در وضعیت «آزاد» قرار دارند، درحالی‌که 53 کشور «نامساعد» و 34 کشور «غیر آزاد» هستند. داده‌های وضعیت جهانی شاخص‌های دموکراسی سال 2022 نیز مؤید افول دموکراسی است. در واقع، از سال 2016 تا 2022 میلادی حرکت کشورها در مسیر اقتدارگرایی دو برابر حرکت به‌سوی دموکراسی بوده است. در این مدت، 27 کشور در رده‌بندی رژیم‌ها (آزاد، تا حدی آزاد و غیر آزاد) افول داشتند، در حالی که تنها 13 کشور بهبود یافتند. همچنین در آمریکای شمالی و اروپای غربی، هیچ کشوری در 10 سال گذشته بهبودی در شاخص‌های لیبرال دموکراسی نداشته است. خلاصه اینکه، اگرچه امروزه افراد بیشتری نسبت به گذشته حقوق دموکراتیک دارند، اما این پیشرفت تا حد زیادی از بین رفته و افول و رکود شاخص‌های دموکراتیک حتی در کشورهای با دموکراسی دیرینه وجود دارد (کرمزادی، 1402: 85).
نظرسنجی ارزش‌های جهانی سال 2022 نشان می‌دهد 47.4 درصد پاسخ‌دهندگان، نسبت به 52.4 درصد سال 2017، معتقدند دموکراسی مهم است. تعداد افرادی که دموکراسی را راه‌حل مشکلات می‌دانند نیز در حال کاهش است. در مقابل، افرادی که موافق‌اند رهبر قوی داشته باشند که نیازی به همراهی مجلس یا انتخابات نداشته باشد، در حال افزایش است: سال 2009، 38 درصد پاسخ‌دهندگان فکر می‌کردند این ایده خوب یا بسیار خوب است که در سال 2021 به 52 درصد افزایش یافته است.
همچنین، نظرسنجی جهانی بنیاد جامعه باز (2023) از جمعیت آماری بیش از پنج و نیم میلیارد نفر نشان داد جوانان سراسر جهان در بین گروه‌های سنی مختلف کم‌ترین باور و اعتقاد را به دموکراسی دارند. این مسئله بیانگر تغییر دیدگاه نسل جدید به دموکراسی و نشانگر فراهم آمدن زمینه‌های افول و رکود دموکراسی در جهان است. محمود سریع‌القلم در این زمینه به این باور است که «نه در میان عامه مردم در اکثر کشورها تمایلی به اصول دموکراتیک وجود دارد و نه در لایه‌های قدرت. یکی از شانس‌های مهم سیستم‌های اقتدارگرا در جهان فعلی، رشد قابل توجه خواسته‌های فردی و غرق شدن افراد در اولویت‌های خود است. آن‌قدر افراد به فکر خود هستند که خواسته‌های جمعی، عضویت در تشکل‌ها و مصالح ملی به حاشیه رفته‌اند» (سریع‌القلم، 1400). در واقع، ریشه فرسایش دموکراسی در تغییر نگرش‌های شهروندان است و بین استقبال عمومی نسبت به جایگزین‌های دموکراسی و انتخاب سیاستمداران غیر دموکراتیک ارتباط قوی وجود دارد.