تالیف: وهبه زحیلی
موضوع: 5- ثروت و مالکیت از نظر اسلام
اعتدال در خرج کردن
خرج و هزینه باید دارای نظم و برنامه معین باشد و از بخل، تنگچشمی و ریخت و پاش پرهیز شود و به روش مشروع و مناسب برای مخارج خانواده و خویشاوندان و رفع نیاز نیازمندان مورد استفاده قرار گیرد. خداوند متعال در اینباره میفرماید:
﴿وَلَا تَجعَلۡ يَدَكَ مَغلُولَةً إِلَىٰ عُنُقِكَ وَلَا تَبسُطهَا كُلَّ ٱلبَسطِ فَتَقعُدَ مَلُومٗا مّحسُورًا﴾ [الإسراء: 29].
«دست خود را بر گردن خویش بسته مدار (و از کمک به دیگران خودداری مکن و بخلورزی منما) و بیش از اندازه گشادهدستی مکن؛ زیرا سبب میشود از کار بمانی و مورد ملامت (مردم) قرار بگیری و مستمند و اندوهگین شوی».
و در ارتباط با صدقه و احسان و رفع نیاز نیازمندان رسول خدا صلیالله علیه و سلم فرمودهاند:
«هرکس مشکلی از مشکلات دنیایی مسلمانی را برطرف نماید، خداوندی یکی از مشکلات آخرتش را برطرف مینماید و هرکس نیاز نیازمندی را برآورده کند، خداوند نیازمندی دنیا و آخرت او را برآورده مینماید و هرکس عیب و گناه مسلمانی را پنهان دارد، خداوند عیب و گناه او را در دنیا و آخرت پنهان مینماید، تا زمانی که بنده خدایی در جهت یاری دیگران گام بردارند، خداوند نیز او را یاری خواهد نمود».
7- عدم تبعیض
اسلام مسلمانان را توجیه نموده که در مورد تأمین مایحتاج مربوط به خوراک، و مسکن و لباس در میان فرزندان، خدمتکاران و کارگران تبعیض قایل نشوند و هنگام کمک به نیازمندان بر آنان تکبر نورزند و فخر نفروشند؛ زیرا رسول خدا صلیالله علیه و سلم میفرماید:
«آنان برادران شما هستند و خداوند آنها را زیردست شما قرار داده. هرکس برادر مسلمانی را تحت رعایت و سرپرستی دارد از همان غذای خود به او بدهد و از همان لباس خود برای او تهیه کند و کار سخت و طاقتفرسا را به او نسپارد و اگر کار سختی را به او محول نمود او را کمک نماید».
8- شکر نعمت و تواضع
این دو خصلت، از مال و ثروت محافظت مینمایند؛ زیرا انسانی که نعمتهای خداوند را سپاسگزاری مینماید و آنها را در جهت خیر و منفعت خود، خانواده و جامعه مورد استفاده قرار میدهد، سبب ماندگاری، ازدیاد و برکت ثروتش میشود؛ زیرا خداوند متعال میفرماید:
﴿لَئِن شَكَرۡتُمۡ لَأَزِيدَنَّكُمۡۖ وَلَئِن كَفَرۡتُمۡ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٞ﴾ [ابراهیم: 7].
«اگر (با به کارگیری نعمتها در مسیر صحیح) سپاسگزاری کنید (نعمتهای خود را) قطعاً برایتان افزایش میدهیم و اگر راه کفر و ناسپاسی را در پیش بگیرید، عذاب من بسیار سخت خواهد بود».
هرکس در مقابل خداوند فروتن و فرمانبردار باشد، خداوند او را سربلند و گرامی میگرداند و هرکس به مردم احترام بگذارد و در برابر آنان متواضع باشد، مردم نیز به او احترام میگذارند و برایش دست به دعا برمیدارند؛ زیرا رسول خدا صلیالله علیه و سلم فرمودهاند که:
«هیچگاه صدقه و احسان از دارایی انسان نمیکاهد و به دنبال عفو و گذشت، عزت و سربلندی نصیب انسان میشود و هرکس که در برابر خداوند متواضع و فرمانبردار باشد، به راستی خداوند او را سربلند و گرامی خواهد داشت».
ابوذر غفاریس میفرماید: رسول خدا صلیالله علیه و سلم مرا به خصلتهای ارزشمند سفارش فرمود، به من توصیه فرمود که: «به بالاتر از خود نگاه نکنم و پایینتر از خویش را بنگرم و به من فرمود که مستمندان را دوست بدارم و با آنان معاشرت داشته باشم و با خویشاوندانم ـ اگرچه آنها به من پشت کنند ـ رفت و آمد نمایم».
فقـه خـانواده
