نویسنده: محبوبی
فصل دوم: دموکراسی
معرفی دموکراسی
واژهی دموکراسی دارای مفهومی سهل و ممتنع است. یعنی اینکه با وجود سادگی ظاهری این مفهوم، به دست دادن تعریف و تعبیر واحد و مورد اتفاق از آن بهآسانی میسر نیست. از این جهت صاحبنظران معترفاند که هیچ تعریف و تعبیر جامع و مانع و مورد اتفاقی برای دموکراسی وجود ندارد. تمام این تعریفها دارای عناصر مشترکی، مانند مردم و نقش آنها در نظام سیاسی جامعه، هستند. با وجود تعریفهای متعدد از دموکراسی، آموزه «قدرت مردمی» را میتوان هستهی مشترک اندیشهها و برداشتهای گوناگون از دموکراسی بهحساب آورد (بلاستر، 1383: 97).
دموکراسی در گذر زمان از آسیبهای تغییر و تحول در امان نمانده است. دموکراسی که امروز آمریکا و اروپا خود را سردمدار آن میپندارند و آن را به جهان عرضه میکنند، آنی نیست که در یونان باستان (کسانی که افتخار ابتکار این ایده به آنها برمیگردد) در سر داشتند. از نگاه آنها دموکراسی، به معنای نوعی حکومت بود که در آن شهروندان، در مجالس آزاد جمع شوند و در مورد وضع قوانین، اتخاذ تصمیمهای کلیدی (مثل این که آیا وارد جنگ شوند یا خیر) و تعیین مقامها تصمیم بگیرند. درحالیکه دموکراسی امروزی، نوع حکومتی است که بر اساس آرای مردم در انتخابات به وجود آمده باشد (باتلر، 1400: 2).
با این وجود تعریفی که از دموکراسی به دست میآید، از این قرار است:
أ. دموکراسی در لغت
دموکراسی را در لغت چنین معنا نمودهاند. دموکراسی (Democracy) کلمه لاتینی است که از ترکیب دو واژهی (Demos) به معنای مردم یا ملت و (Kratos) به معنای سلطه و قدرت تشکیل شده است و بر حکومتی دلالت مینماید که در آن، اقتدار و قدرت در دست مردم یا ملت است (هیوود، 1391: 329).
ب. دموکراسی در اصطلاح
در اصطلاح دموکراسی به حکومت یا نوعی سیستم حکومتداری اطلاق میشود که طی آن، ملت و مردم به واسطهی نمایندگان خود، بر اعمال حکومت نظارت میکنند و نمایندگان منتخبشان در مجالس تعیینشده، از حق تدوین و تصویب قوانین برخوردارند.
ج. مؤلفههای مهم دموکراسی
دیوید هلد، مؤلفههای مهم دموکراسی را به شرح زیر خلاصه نموده است:
همه باید حکومت کنند؛ به این مفهوم که همه باید در قانونگذاری و اداره امور حکومت دخالت داشته باشند.
همه باید شخصاً در تصمیمگیریهای مهم، یعنی تصمیمگیری درباره قوانین عمومی و مسائل مربوط به خطمشی کلی دخیل باشند.
حکومتگران باید در مقابل مردم پاسخگو باشند.
حکومتگران باید در مقابل نمایندگان مردم پاسخگو باشند.
حکومتگران باید توسط مردم انتخاب شوند.
حکومتگران باید توسط نمایندگان مردم انتخاب شوند.
حکومتگران باید به نفع مردم عمل کنند (هلد، 1384: 16).