نویسنده: نهضت
فصل سوم: انسان در نظام فکری اسلام
- تجلیات عملی انسانشناسی اسلامی
ب. اخلاق: بنیان شخصیت انسانی
نظام اخلاقی اسلام که ریشه در فطرت الهی انسان دارد، تمام ابعاد وجودی او را تحت پوشش قرار میدهد. قرآن کریم در توصیف پیامبر اکرم-صلی الله علیه و سلم-میفرماید: «وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ» (قلم:4)، که نشاندهنده جایگاه محوری اخلاق در تعالیم اسلامی است. اخلاق اسلامی را میتوان در چهار حوزه اصلی مورد بررسی قرار داد: (این موارد مصادیق بیشماری را در ابعاد مختلف در خود دارد که در اینجا به برخی از مصادیق اشاره میشود، مصادیق بیشتر و توضیحات بیشتر را در کتب مختلف دیگر باید جستوجو کرد). در بعد فردی، فضایلی مانند صداقت، عفت و شجاعت مورد تأکید قرار گرفتهاند. در حوزه خانوادگی، احسان به والدین و رعایت حقوق همسران از اصول بنیادین محسوب میشوند. در عرصه اجتماعی، عدالت، احسان و وفای به عهد بهعنوان ارکان اصلی تعاملات انسانی معرفی شدهاند. در بعد اقتصادی نیز حلالخواری و پرهیز از ربا از آموزههای اساسی اسلام هستند. این نگاه جامع به اخلاق، آن را از حیطه توصیههای فردی فراتر برده و بهعنوان پایهای برای ساخت تمدن اسلامی مطرح میکند. در این نظام، اخلاق صرفاً یک دستورالعمل شخصی نیست، بلکه زیربنای تمام روابط اجتماعی و ساختارهای جامعه اسلامی محسوب میشود.