تألیف: اسماعیل راجی الفاروقی
توحید؛ به منزلهی جوهر و جانمایهی تمدن
عقلانیت
عقلانیت نیز به عنوان یک اصل روش شناختی، یکی از عوامل تشکیل دهندهی جوهر تمدن اسلامی است که بر سه پایه یا قانون مبتنی است:
اول: ردّ همهی آنچه که با واقعیت تطابق ندارد.
دوم: انکار تناقضهای مطلق.
سوم: باز بودن به روی ادلهی جدید یا متناقض.
قانون اول، فرد مسلمان را از گمان حفظ می کند؛ یعنی از تشکیل شدن هر گونه ادعایی دربارهی معرفت، که دلیل یا اثباتی آن را حمایت نمیکند. قرآن کریم نیز در توصیف معرفت غیر اثبات شده، بـه صراحت بیان میکند که این امر مثال «ظنّ» یا معرفت گمراه کنندهای است که هر قدر هم که هدف آن اندک باشد، خداوند آن را ممنوع ساخته است.
به همین خاطر، در توصیف فرد مسلمان گفته میشود که شخصی است که بدون حق، ادعا نمیکند.