لیکوالان: علي محمد جریشه او محمد شریف الزیبق
د ټولنیز بدلون او لوېدیځپالنې وسایل
سیکولریزم
د سیکولریزم د خپرولو لارې چارې؛ درېیم: سیکولریزم – دوام
ترکیه: کله چې دوی له اسلام څخه د لرې کېدو پرېکړه وکړه، ګام په ګام یې هڅه پیل کړه، څو قوانین د سیکولریزم (بېدینۍ) پر لور بوځي. په هرو لسو کلونو کې به یې د قانون یوه ماده د الحاد پر لور اړوله. دا بهیر تر ۱۲۵۶ هجري (۱۸۴۰ میلادي) کال پورې روان و. وروسته یې په هرو شلو کلونو کې دا کار ترسره کاوه، تر دې چې په ۱۳۴۳ هجري (۱۹۲۴ میلادي) کال کې یې یو لوی سیکولریستي اقدام وکړ؛ پر اسلامي خلافت یې کودتا وکړه او هغه یې لغوه کړ.
مصر: په مصر کې قوانین د بهرنیو یرغلګرو له خوا سیکولر شول. د اشغال له یو کال وروسته، په ۱۳۰۱ هجري (۱۸۸۳ میلادي) کال کې د قوانینو سیکولر کول پیل شول. د بهرنیانو د امتیازاتو له منځه وړل، د هغوی په غوښتنه، او د لوېدیځو قوانینو پلي کول هغه اقدامات وو چې د اسلامي شریعت له اصولو څخه یې واټن درلود. وروسته یې د ۱۹۸۵ میلادي کال لنډمهالی اساسي قانون لغوه کړ؛ په هغه متن کې راغلي وو چې اسلام د دولت دین دی. همدارنګه، په ۱۹۶۳ میلادي کال کې یې په ملي تړون کې ډېر بدلونونه راوستل.
له بده مرغه، په ډېری اسلامي هېوادونو کې قوانین سیکولر شول او په دغو هېوادونو کې شرعي حکومتولي پاتې نه شوه. په هر لوري کې الحادي قوانین واکمن شول او د سیکولریزم دا بهیر لا هم دوام لري.
د پوهنې، رسنیو او مطبوعاتو سیکولر کول هغه نسل رامنځته کړ چې سیکولر قوانین مني. د سیکولریزم پایله د سیکولر فکر، سیکولري رسنیو او داسې تعلیمي نظام رامنځته کېدل دي چې سیکولر فکر مني او هغه په خپلو تعلیمي او قانوني جوړښتونو کې پلي کوي.
فکري روزنه (د اسلامي نړۍ لپاره د فکري جګړې لارې چارې)
