نظام سیاسی و اداری اسلام

تألیف: دوکتور عبدالباقی حقانی
فصل اول: خلافت و سیاست اسلامی
فقه و سیاست

اسباب اصلاح نفس
قبلاً اهمیت اصلاح نفس واضح گردید، حالا بعضی از اسباب اصلاح نفس را ذکر می‌نماییم علامه ماوردی رحمه الله اسباب اصلاح نفس را بشرح ذیل ذکر نموده است.

از حسن ظن بر خود باید پرهیز نمود
باید انسان همیشه بر نفس خود بدگمان باشد، زیرا گمان نیک داشتن بر نفس خود نقصانات زیادی در قبال دارد. علامه ماوردی رحمه‌الله می‌نویسد:
«ربما حسن ظن بنفسه، فأغفل مراعاة أخلاقه فدعاه حسن الظن بها إلى الرضاعنها، فكان الرضا عنها داعيا إلى الانقياد لها، ففسد منها ما كان صالحاً، ولم يصلح منه ماكان فاسداً ؛ قال بعض الألباء: من رضي عن نفسه أسخط عليه الناسُ». (تسهیل النظر و تعجیل الظفر ص 48-49)
(یکی از راه‌های اصلاح نفس این است که انسان بر نفس خود بد گمان باشد، زیرا بسا اوقات انسان به نفس خود حسن ظن دارد و خود را بر صلاح می‌داند در حالیکه یکی از نقصانات آن این می‌شود که از کسب اخلاق حمیده غافل گردد و حسن ظن او بر نفسش باعث شود که از نفسش راضی و مطمئن باشد و گمان کند که شخص خوبی است و این رضایت او سبب شود که از نفسش پیروی کند و در نتیجه اخلاق و اعمال او فاسد گردیده اخلاق و اعمال فاسدش اصلاح نشود.
بعضی از اذکیا گفته‌اند: کسی که از خود راضی شود، مردم دیگر از وی ناراض شوند.