لیکوالان: علي محمد جریشه او محمد شریف الزیبق
د ټولنیز بدلون او لوېدیځپالنې لارې چارې
سیکولریزم
د سیکولریزم د خپرولو لارې؛ قومپالنه:
د قومپالنې د بلنې پایلې: د قومپالنې نظریې موخه د اسلام له منځه وړل، له سیاسي او ټولنیز ژوند څخه د اسلام لرې کول او د هغه پر ځای د یوې بلې فلسفې او ایډیالوژۍ ځای پر ځای کول وو. همدارنګه، د اسلامي ورورولۍ او یووالي د اړیکو پر ځای د نورو اړیکو رامنځته کول وو، څو په پایله کې مسلمان امتونه له یو بل څخه جلا او اړیکې یې د نورو ملتونو په څېر شي؛ لکه مشرکین، کمونیستان او نور.
د همدې لارې هڅه کېږي چې د مسلمانانو ترمنځ اړیکې خرابې او د هغوی ګډ کلتوري ارزښتونه، لکه د قرآن ژبه، اخلاقي ارزښتونه او اسلامي ورورولي، کمزوري کړي.
تر هغه وخته چې د قومپالنې دروازه د مسلمانانو پر مخ پرانیستې وي، طبیعي ده چې قومپالنه به پراختیا ومومي؛ لکه په عراق کې د کردانو او د پاکستان په بنګال کې د بنګالیانو قومپالنه. خو اسلام هغه دین دی چې مسلمانان سره متحدوي او د قومپالنې دروازې تړي.
اروپايي هېوادونو د سیکولریزم په چوکاټ کې د عربي ملتپالنې د پراختیا لپاره هڅې وکړې، څو د اسلامي ختیځ د اشغال په برخه کې خپلو موخو ته ورسېږي؛ په ځانګړي ډول انګلستان او فرانسې د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال په دې برخه کې هڅې کولې.
انګلیسي لارنس، چې د اسلامي ختیځ لپاره ګومارل شوی و، وایي: «ما د سوریې او حج پر لاره له ځانه پوښتل، چې قومپالنه به کله پر دین بریالۍ کېږي او ایا ملي عقیده به پر دیني عقیده برلاسي شي؟ په حقیقت کې د دې پوښتنې سمه معنا دا ده چې ایا سیاسي نظریات به د وحې او الهام ځای ونیسي؟ ایا په سوریه کې به ستر دیني ارزښتونه په ملي ارزښتونو بدل شي؟ دا هغه فکر و چې د لارې په اوږدو کې مې په ذهن کې ګرځېده.»
دا یو څرګند تاریخي حقیقت دی چې د ترکانو پر وړاندې د عربانو انقلاب د انګلیسانو او د هغوی د متحدې فرانسې له خوا له مادي او معنوي ملاتړ څخه برخمن و، او دا هم څرګنده شوې وه چې په دغه انقلاب کې ډېری بهرني قومونه او مشران ښکېل وو.
فکري روزنه (د اسلامي نړۍ پر وړاندې د فکري جګړې لارې چارې)