نویسنده: محبوبی
فصل دوم: دموکراسی
- پیشینه دموکراسی
أ. در یونان باستان
پس از بررسی پیشینهی دموکراسی و چگونگی پیدایش آن، به این نتیجه میرسیم که اسناد و شواهد متعدد دال بر این است که دموکراسی حدود ۲۵۰۰ سال قبل در یونان باستان، بهخصوص در آتن ظهور کرد؛ بنابراین، نخستین کسانی که بر ساختن این نوع حکومتداری پیشقدم شدند و آن را با اندک تفاوت از دموکراسی امروزی که بهطور معمول بر جهان حاکم است و نوعی تکاملیافته همان سیستم حکومتداری است، یونانیان بودند که در دو شهر آتن و اسپارت حکومتهایی بر این اساس و بنیاد تشکیل دادند؛ طوری که همه مردم در این دو شهر در نحوه حکمرانی شرکت نموده و در مجالس و اجتماعات عمومی حضور مییافتند و در همه اموری که مربوط حکومت میشد، نظر میدادند، تا آنجا که حاکم را انتخاب میکردند، قوانین را تشریع نموده و در اجرای آن قوانین نظارت میکردند و برای افرادی که از قوانین سرپیچی و تخلف مینمودند، مجازات تعیین میکردند. به این شیوه، اقتدار و قدرت بهگونهی مستقیم و بدون هیچ واسطهای در اختیار مردم بود.
پس از زوال حکومت شهرهای آتن و اسپارت، دیری نپایید که این نوع حکومتداری نیز از بین رفت. اما خاطرات و اثرات آن مانند بسیاری از افکار و ارزشهای یونانی در زمان سلطهی مسیحیت بر اروپا، همچون آتش زیر خاکستر باقی ماند و در عهد رنسانس و پس از ساختهشدن پایههای انقلاب بر مبنای میراث یونانی آغشته به روم، دوباره ظهور کرد. خلاصه اینکه دموکراسی به معنای «حکومت مردم» نخستینبار در آتن، یونان باستان در قرن پنجم پیش از میلاد تکوین یافت. کلستنس و پریکلس از جمله شخصیتهای کلیدی این دوره بودند که اصلاحات اساسی را برای پذیرش نظرات مردم و مشارکت آنها در امور سیاسی انجام دادند. بااینحال، این سیستم دموکراتیک محدود به مردان آزاد آتنی بود و زنان، بردهها و بیگانگان از حقوق سیاسی محروم بودند.