نویسنده: نهضت
فصل دوم: بت‌های نامرئی جاهلیت مدرن
بت آزادی مطلق
ج. تمایز آزادی مثبت و منفی«ادامه»
جان استوارت میل معتقد بود فقط در یک صورت می‌توان آزادی فرد را محدود کرد: وقتی که کار او به دیگران آسیب برساند (میل، 1385: 14). در این دیدگاه، آزادی با مفاهیمی بنیادین مانند حقوق فردی، حرمت و شخصیت انسانی و عدم اجبار و اکراه گره خورده است.
در مقابل این مفهوم، آزادی مثبت یا «آزادی برای» قرار دارد که بر توانایی و امکان فرد برای دستیابی به اهداف متعالی و مطلوب تأکید می‌ورزد (برلین، 1390: 30). در واقع این آزادی به ما می‌گوید که فرد چقدر می‌تواند بر زندگی خود حاکم باشد و استعدادهایش را شکوفا کند. این مفهوم پاسخی است به این پرسش که چه کسی باید بر زندگی من حکومت کند؟. در این دیدگاه، آزادی صرفاً به معنای نبود موانع بیرونی نیست، بلکه وجود شرایط و بسترهای مناسب برای توانمندسازی افراد را نیز در بر می‌گیرد. برای نمونه، وقتی دولت تعلیم و تربیه یا خدمات صحی- درمانی را فراهم می‌کند، در واقع بسترهای لازم برای آزادی مثبت را ایجاد می‌کند.
هر دوی این آزادی‌ها ممکن است به انحراف کشیده شوند. اگر فقط به آزادی منفی توجه کنیم، ممکن است جامعه به سمت فردگرایی افراطی و نابرابری برود. از طرف دیگر، اگر فقط بر آزادی مثبت تأکید کنیم، ممکن است دولت به بهانه کمک به مردم، در تمام جنبه‌های زندگی آنها دخالت کند.