نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: هنر و فرهنگ حاکمیت های بزرگ افغانستان
ادامه هنر و فرهنگ در دربار غزنوی
دورهی غزنوی از حیث اعتلای نثر دری نیز دارای جایگاه مهمی است. مهمترین موضوعی که در این دوره به تحکیم بنیان نثر در زبان دری کمک بسیاری نمود آن بود که وزیر معروف سلطان محمود یعنی ابوالعباس فضل بن احمد اسفراینی فرمان داد تا تمام دیوانها و دفاتر دولتی به دری نوشته شود. این امر سبب شد تا زبان عربی به طور کامل از دفاتر دولتی جمع شود. اگر چه این امر را دشمنان وزیر دلیلی بر عدم اطلاع او از زبان عربی دانستهاند، به هر حال در ترویج زبان دری در دربار غزنویان ترک نژاد بسیار مؤثر بود. این امر سبب شد تا از آن پس در دربار سلاطین غزنوی و سلجوقیان و امرای هم عصر آنها رسائل و دیوانها به دری نگاشته شود. علاوه بر آن نثر دری در کتب تاریخی، ادبی، قصص، طبیعیات، ریاضیات، نجوم، فلسفه، منطق، تصوف و سایر علوم به کار رفت و بنابراین از باب تنوع تا آن زمان نظیر نداشته است (صفا, 1356, ص. 194-195).
دربار غزنوی صرف نظر از شعرا در صدد جذب شخصیتهای علمی نیز بود. یکی از مهمترین این علما ابوریحان بیرونی بود که پس از تسلط سلطان محمود غزنوی و خوارزم به خدمت وی پیوست. ابوریحان از زندگی در دربار سلطان محمود و اولاد او استفاده بزرگی نمود و آن شرکت در سفرهای جنگی سلطان به هندوستان و مسافرتهای ممتد به آن دیار و معاشرت با دانشمندان آن سامان و کسب اطلاعات ژرف از زبان سانسکریت و علوم و عقاید هندوان بوده است.
عصر غزنوی از اعصار مهم تکوین و شکوفائی هنر کشور بوده است، زیرا از یک سو به علت همسایگی قلمرو این خاندان با سرزمین آسیای مرکزی و مانویان آن دیار هنر مانوی و بودائی ( گندهارا) در افغانستان رخنه و نفوذ داشت و از سوی دیگر روابط افغانستان و هند گسترش یافت و خواهی نخواهی هنر هند راه خود را بهسوی افغانستان گشود.