نویسنده: محبوبی
فصل دوم: دموکراسی در فراشد زمان
درآمد
واژهی دموکراسی در قرن شانزدهم از فرانسه وارد زبان انگلیسی شد. اما دموکراسی ریشهی بسیار قدیمیتر از این دارد. در یونان قدیم این واژه (demos) که به معنای «مردم» یا «توده» ساکنان فقیرتر بودند، با اضافهشدن (kratos) که به معنای «قدرت» یا «کنترل» است، ریشه مدرن و جدید دموکراسی را فراهم کرد.
در این فصل، ابتدا پیشینهی دموکراسی در جهان (در یونان، جمهوری روم، دوره قرون وسطایی، دوره مدرن و در آمریکا)، مورد کنکاش قرار گرفته، سپس به بررسی پیشینهی دموکراسی در افغانستان پرداخته شده است و دموکراسی در افغانستان (دههی معروف دموکراسی، حکومتهای دههی دموکراسی، احزاب سیاسی دههی دموکراسی و دوران بیستسالهی جمهوریت) مورد بررسی قرار گرفته است.
پیشینه دموکراسی در جهان
أ. در یونان باستان
سومریها که در بینالنهرین ساکن بودند، «هلال حاصلخیز» بین رودخانه دجله و فرات، حدود 5000 سال قبل بهعنوان نخستین تمدن شناخته شدهی جهان، شناخته شد. برخی از محققان بر این باورند که ممکن است یونانیان شکل قدیمی دموکراسی را داشته باشند و همینگونه پادشاهان ایالتهایشان، مثل گیلگمش یوروک قدرت کامل را در اختیار نداشتند، بلکه در شوراهای بزرگان کار میکردند. هرچند اسناد و شواهد در این زمینه بسیار اندک و ضعیف است.
پس از بررسی پیشینهی دموکراسی و چگونگی پیدایش آن، به این نتیجه میرسیم که نخستین کسانی که بر ساختن این نوع حکومتداری پیشقدم شدند و آن را با اندک تفاوت از دموکراسی امروزی که به طور معمول بر جهان حاکم است و نوعی تکامل یافته همان سیستم حکومتداری است، یونانیان بودند که در دو شهر آتن و اسپارت حکومتهایی بر این اساس و بنیاد تشکیل دادند؛ طوری که همه مردم در این دو شهر در نحوه حکمرانی شرکت نموده و در مجالس مجتمع عمومی حضور مییافتند و در همه اموری که مربوط حکومت میشد نظر میدادند، تا آنجا که حاکم را انتخاب میکردند، قوانین را تشریع نموده و در اجرای آن قوانین نظارت میکردند و برای افرادی که از قوانین سرپیچی و تخلف مینمودند، مجازات تعیین میکردند. به این شیوه، اقتدار و قدرت به گونهی مستقیم و بدون هیچ واسطهی در اختیار مردم بود.