نویسنده: نهضت
فصل دوم: حقوق بشر اسلامی
کرامت انسانی در حقوق بشر اسلامی
أ. کرامت ذاتی: ارزش فطری و الهی انسان
ادامه:
در حکمت اسلامی، کرامت ذاتی انسان به دلیل وجودش است. وجود، اصل اصیل است و هر موجودی به میزان وجودش از کرامت برخوردار است. انسان به عنوان اشرف مخلوقات، از بالاترین مرتبه کرامت در میان موجودات مادی برخوردار است. این کرامت نه تنها به دلیل وجود فیزیکی انسان، بلکه به دلیل وجود روح الهی در اوست که او را از دیگر موجودات متمایز میکند. قرآن کریم در سوره حجر میفرماید:«فَإِذَا سَوَّیْتُهُ وَنَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِینَ»(حجر، 29). پس هنگامی که او را کامل کردم و از روح خود در او دمیدم، برای او سجده کنید. این آیه کلام مجید بیانگر آن است که کرامت ذاتی انسان به دلیل روح الهی است که در او دمیده شده است. یعنی کرامت که انسان از آن برخوردار است به جهت روح الهی بودن در وجود انسان است و گرنه بقیه موجودات هم مخلوق خدایند ولی از کرامت ذاتی که انسان برخوردار است، برخوردار نیستند.
کرامت ذاتی انسان، پایهای برای تعریف حقوق بشر در اسلام است. بر اساس این کرامت، همه انسانها از حقوق اساسی مانند حق حیات، حق آزادی، حق عدالت و حق امنیت برخوردار هستند. برای مثال، حق حیات به عنوان یکی از اساسیترین حقوق انسان، بر اساس کرامت ذاتی او تعریف میشود. قرآن کریم در این باره میفرماید: «مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا» (مائده: ۳۲). هر کس نفسی را بدون حق یا بدون فساد در زمین بکشد، گویا همه مردم را کشته است. از این آیه قرآن چنین استنباط میشود که حق حیات، بر اساس کرامت ذاتی انسان تعریف شده است و هرگونه تجاوز به این حق، جرمی بزرگ محسوب میشود.