نویسنده: عبدالمنان محبوبی
فصل دوم: افغانستان و کمونیسم
نخستین بذرهای کمونیسم در افغانستان
بذر ویرانگر کمونیسم با اندیشهها و تفکرات مارکسیسم–لنینیسم در خاک پاک سرزمین افغانستان پیشینهی دیرینه دارد. اگر بخواهیم تاریخچه نفوذ نخستین بذرهای ویرانگر کمونیسم به این سرزمین را بیابیم، باید رد پای آن را در گذشتههای بسیار دور دنبال نماییم. تاریخ نفوذ نخستین بذرهای مارکسیسم – لنینیسم به افغانستان تا دوران حاکمیت و فرمانروایی امانالله خان (1919-1929م)، شاه نوگرای افغانستان عقب میرود. «کمونیسم در افغانستان در عهد امانالله بذرافشانی شد و در دورهی صدارت محمد داود قد برافراشت و پس از تجدید قانون اساسی 1968م رشد و نمود کرد و هنگام دومین دورهی فرمانروایی محمد داود (1973-1978) بارور گردید» (حقشناس، 1363: 308). غبار، تاریخنگار معاصر، به این باور است که «در اثر افراطکاریهای شاه امانالله، اولین هستهی چپ به نام «جوانان افغان» در کابل پایهگذاری شد که میر غلاممحمد غبار، عبدالرحمن لودی و غلاممحمد میمنگی از اعضای آن بودند. این جنبش سنگرگاهی بود که روسها به آن راه یافتند» (غبار، بیتا: 797). از گفتهی غلاممحمد غبار چنین حاصل میشود که این جریان (جوانان افغان) در ابتدا با اهداف و اندیشهی کمونیستی شکل نگرفته بوده، اما بعداً روسهای کمونیست بهعنوان سنگرگاهی به آن پناه بردند تا از آن دریچه به پخش و نشر اندیشههای کمونیستی خویش بپردازند. اما این که روسها چه وقت و چگونه به این سنگرگاه هجوم بردند؟ پرسشی است که پاسخ آن را میتوان در مکاتبات ولادیمیر لنین با شاه امانالله دنبال کرد. لنین که جریان مارکسیسم – لنینیسم را بنیاد گذاشته بود، در نخستین نامهاش به شاه امانالله، چنین نوشته بود که افغانستان تنها دولت مستقل جهان است و دست سرنوشت وظیفهی تاریخی بزرگی را به مردم افغانستان، در متحد کردن تمام اقوام مسلمان به دور هم و هدایت آنان بهسوی شاهراه آزادی و استقلال، محول کرده است (هالیدی، 1358: 16). در این نامهی لنین، صراحتی از دعوت به اندیشهها و تفکرات مارکسیسم دیده نمیشود. این نامه در واقع زمینهسازی برای ارسال نامهی دوم بوده است که در نامهی دوم از امانالله خواسته شده بود که راه روسیه را در پیش بگیرد: «لنین در تاریخ 27 می سال 1919 برای دومین بار به پادشاه افغانستان نامه فرستاد و در آن تحریر یافته بود که اگر افغانستان راه روسیه را انتخاب نماید، این طریقهی حیات تضمین خوبی برای قدرت و آزادی دولت افغانستان خواهد بود» (محب، 1374: 92). این نامه به صراحت شاه امانالله را به پیوستن به کمونیست دعوت نموده است.