نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: پیشینه تاریخی ایران و افغانستان
هنر و فرهنگ در شهرهای بزرگ افغانستان
کابل: شهری است بزرگ که بهخاطر نوسازیهای اخیر بر روی بناهای تاریخی، ویژگی و گستردگی آن نامشخص است. کابل در میان سه کوه شیر دروازه، آسمائی و مَرَنجان واقع است. تنها بقایای موجود بالا حصار کابل و دیوارهای شهر بر روی تپه شیر دروازه است که مجموعهای است از دژهای سنگی و گِلی و متعلق به عصر هپتالیان که بر روی آن نوسازیهای گسترده صورت گرفته است. دیوارهای شهر در اصل تا پهنای کوه آسمائی و دشت اطراف دِهافغانان نیز امتداد مییافتند، و شش دروازه داشتند. در کابل شمار زیادی آثار تاریخی چشمگیر به دست آمدهاند، از آن جمله آثار بودایی است که در سال ۱۹۰۵ در زیارت خواجه صفا در شیر دروازه کشف شدهاند، و قریب به ۱۰۰۰ سکه یونانی و هخامنشی که در سال ۱۹۳۳ توسط کارگران ساختمانی در چمن حضوری به دست آمدهاند.
مزار شریف: زیارتگاه منسوب حضرت علی، مسجد کبود یا روضه شریف از ارزشمندترین نمونههای معماری اسلامی شهر مزارشریف است که در دوره سلطان حسین بایقرا بنا شده و در سالهای اخیر نوسازیها و تزئیناتی در ایوان ورودی و دیگر بخشها صورت گرفته است. در قسمت جنوب غربی روضه، گنبد و ایوان بزرگی دیده میشود که احتمالاً متعلق به عصر تیموریان است. در داخل رواق کوچکی، در سمت چپ درب ورودی، سنگ قبری تزئینشده از مرمر وجود دارد که احتمالاً از عصر غزنویان است.