نویسنده: نورالحق خادمی
موضوع: مصداقهای ناکام فدرالیزم
جدا از مسئله چالشهای متعدد سیاسی، فرهنگی و امنیتی فدرالیسم، باید به این نکته توجه داشته باشیم که کشورهای غیر توسعهیافته متعددی در جهان امروز فدرالی هستند که یا متلاشی شدهاند و یا در آستانه تجزیه قرار دارند. چکاسلواکی فدرال از جمهوریهای چک و اسلواکی تشکیل شده بود که در سال ۱۹۹۳ متلاشی شد. جمهوری فدرال یوگسلاوی نیز در سال ۲۰۰۶ با اعلام استقلال مونتنگرو رسماً فروپاشید. قانون اساسی ۱۹۶۰ قبرس بر اساس فدرال تدوین شده بود، اما اتحاد یونانیها و ترکها به سرانجام نرسید و همیشه در حال منازعه هستند. در جمهوری فدرال عراق نیز حکومت خودمختار اقلیم کردستان طی سالهای اخیر بارها تلاش کرده است تا حکومت فدرال عراق را به کنفدرالیسم عراق تبدیل کند؛ امری که معنای آن تشکیل چند کشور در یک کشور است تا در نهایت موفق به تأسیس کشور مستقل کردستان شوند! همچنین جمهوری متحد تانزانیا شامل زنگبار و تانگانیکا، جمهوری فدرال کامرون، جمهوری فدرال پاکستان، بوسنی و هرزگوین، اتیوپی، سودان جنوبی، نیجریه، کلمبیا و… که در ردیف عقبافتادهترین کشورهای جهان هستند، همه از سیستم فدرال استفاده میکنند، اما در نتیجه درگیر جنگهای داخلی، ناامنی، تنشهای سیاسی و مشکلات اقتصادی و فرهنگی نیز هستند و هر لحظه انتظار میرود همچون بلوچستان پاکستان یا کردستان عراق و… اعلام استقلال کند و کشوری تجزیه شود.
به نظر میرسد نظام فدرالی نه ربطی به مشکلات افغانستان دارد و نه حلال مشکلات کشور است و نه هم جایگاهی در افغانستان دارد. این نظام همچون زهری برای جامعه افغانستان مضر است. با تمام ویژگیهای خوبی که دارد و بهرغم اینکه اکثر کشورهای پیشرفته جهان تابع این نظام هستند، جوابگو و حلال مشکلات افغانستان نیست؛ زیرا نه با شرایط تاریخی ما همخوانی دارد و نه با روحیات همگرایی ملی. فدرالیسم مخصوص کشورهایی است که در آنها چند ملیت خاص با هویتهای کاملا متفاوت، یعنی زبان و فرهنگ و مذهب متفاوت، در یک شرایط تاریخی دور هم جمع شدهاند تا یک واحد سیاسی را شکل دهند؛ بنابراین در آغاز تشکیل یک واحد سیاسی، واحدی فدرال ایجاد میکنند و بعد با فدرالیسم به سمت وحدت ملی حرکت میکنند، مثل ایالات متحده امریکا. فدرالیسم مخصوص کشورهای مستقر و دارای سابقه تاریخی طولانی با وحدت و همبستگی ملی، نیست. اگر تجزیهطلبان بخواهند برعکس عمل کنند و کشورهای قدیمی را فدرالی بسازند، این به معنای نابودی کشور است؛ زیرا آنان در حقیقت یک بنای ساختهشده را خراب میکنید. بسیاری از پژوهشگران از جمله فعالان سیاسی تأکید کردهاند که ساختار سیاسی فدرال به معنای نابودی افغانستان است.